قرائت› دفتر ۶› بخش ۲۳ - تشبیه مغفلی کی عمر ضایع کند و وقت مرگ در آن تنگاتنگ توبه و استغفار کردن گیرد به تعزیت داشتن شیعهٔ اهل حلب هر سالی در ایام عاشورا به دروازهٔ انطاکیه و رسیدن غریب شاعر از سفر و پرسیدن کی این غریو چه تعزیه است› بیت ۷۷۷
M6:777 — روز عاشورا همه اهل حلب / باب انطاکیه اندر تا به شب
M6:777
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مولانا صحنه را برای داستانش آماده میکند و میگوید که در روز عاشورا، همهٔ مردم حلب در کنار دروازهٔ انطاکیه تا شب گرد هم میآیند تا عزاداری کنند.
این بیت، آغاز یک حکایت تمثیلی در دفتر ششم مثنوی است. مولانا با توصیف یک صحنهٔ واقعی و آشنا برای مخاطب زمان خود، یعنی عزاداری شیعیان حلب در روز عاشورا، داستان را شروع میکند. او با دقت جزئیات مکان («باب انطاکیه») و زمان («روز عاشورا... تا به شب») را ذکر میکند تا شنونده را به دل ماجرا ببرد.
این بیت صرفاً یک مقدمهٔ توصیفی نیست، بلکه کلید درک تمثیل است. مولانا میخواهد ماجرای کسی را بگوید که تمام عمر خود را به غفلت گذرانده و تنها در لحظهٔ مرگ به فکر توبه میافتد. او این کار بیموقع و دیرهنگام را به عزاداری پرشور مردم حلب برای واقعهای که قرنها پیش رخ داده تشبیه میکند. همانطور که یک شاعر غریب و ناآگاه از راه میرسد و از این همه شیون و زاری تعجب میکند، گویی انسان غافل نیز در پایان عمر از حقیقت مرگ و لزوم آمادگی برای آن شگفتزده میشود.
بنابراین، این بیت آغازگر یک مقایسه است: سوگواری برای گذشتهای دور در برابر غفلت از وظیفهٔ «اکنون». مولانا با این تصویرسازی، زمینه را برای نقد گریهٔ بیعمل و توبهٔ دیرهنگام فراهم میکند.
- باب انطاکیه
- دروازهٔ انطاکیه؛ یکی از دروازههای اصلی شهر حلب در قدیم.
- اندر
- در، داخلِ (حرف اضافهٔ کهن)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.