M1:267 — جمله عالَم زین سبب گمراه شد / کم کسی ز ابدالِ حقّ آگاه شد

Dieser Vers enthüllt einen der fatalsten Trugschlüsse der Menschheit: den Fehler, andere nach sich selbst zu beurteilen (qiyās az khod gereftan). Wir sind in dieser Welt ständig in Äußerlichkeiten verstrickt und übersehen leicht die inneren Wirklichkeiten. Rumi warnt uns, dass dieser fehlgeleitete Vergleich zu einer universellen Verirrung geführt hat, weil die Menschen dazu neigen, die Auserwählten Gottes – seine Propheten und Heiligen – mit sich selbst gleichzusetzen.

Die Abdāl der Wahrheit (Gottesfreunde, eine hohe Stufe der Heiligen) mögen äußerlich wie gewöhnliche Leute erscheinen, die auf den Märkten umhergehen, essen und schlafen, aber innerlich sind sie ein anderes Universum. Es ist die Unterschätzung dieses grenzenlosen Unterschieds, die uns davon abhält, die Wahrheit zu erfassen.

Rumi verdeutlicht diesen Punkt mit verschiedenen Analogien, die in den folgenden Versen ausgeführt werden: Zwei Bienenarten saugen an derselben Blume, doch die eine erzeugt einen Stich und die andere Honig. Zwei Gazellenarten fressen dasselbe Gras, doch aus der einen kommt Mist und aus der anderen reiner Moschus. Diese Beispiele zeigen, dass die wahre Unterscheidung nicht im Äußeren liegt, sondern in der inneren Verwandlung. Was der eine aufnimmt, wird zu Unreinheit und Neid, während der andere dasselbe in göttliches Licht und Liebe umwandelt.

Daher ist dieser Vers ein tiefgreifender Aufruf zur Selbstreflexion. Wir müssen über oberflächliche Erscheinungen hinausblicken und die unendlichen Unterschiede zwischen den inneren Naturen erkennen. Nur eine Person mit „unterscheidendem Geschmack“ (ṣāḥib-dhawq) kann bitteres Wasser von süßem unterscheiden. Diese innere Unterscheidungsfähigkeit ist der erste Schritt zur Befreiung von der Verirrung und zur Öffnung des Herzens für die Horizonte der Wahrheit.

এই বয়েতটি মানবজাতির সবচেয়ে মারাত্মক ভুলগুলোর একটি উন্মোচন করে: নিজের সঙ্গে অন্যের তুলনা করার ভ্রান্তি (কিয়াস)। রুমি আমাদের সতর্ক করছেন যে, এই ভুল তুলনার কারণেই সারা বিশ্বে পথভ্রষ্টতা ছড়িয়ে পড়েছে। মানুষ প্রায়শই বাহ্যিক রূপ দেখে বিচার করে এবং ভেতরের বাস্তবতা উপেক্ষা করে। তারা আল্লাহর খাস বান্দা—নবী ও আউলিয়াদের—নিজেদের সমতুল্য মনে করে। কারণ, এই সাধকেরা (আবদাল) বাহ্যিকভাবে সাধারণ মানুষের মতোই বাজারে হাঁটেন, খান এবং ঘুমান। কিন্তু তাদের ভেতরটা সম্পূর্ণ ভিন্ন এক জগৎ। এই বিশাল পার্থক্যকে ছোট করে দেখার ফলেই আমরা সত্য উপলব্ধি থেকে দূরে সরে যাই।

রুমি এই বিষয়টি বোঝানোর জন্য বেশ কিছু উদাহরণ দেন। যেমন, দুই ধরনের মৌমাছি একই ফুল থেকে মধু খায়, কিন্তু একটি বিষাক্ত হুল তৈরি করে এবং অন্যটি মিষ্টি মধু। দুই ধরনের হরিণ একই ঘাস ও জল পান করে, কিন্তু একটির থেকে উৎপন্ন হয় বিষ্ঠা এবং অন্যটির থেকে বিশুদ্ধ কস্তুরী। দুটি বাঁশি একই ঝর্ণার জল পান করে, কিন্তু একটি থাকে শূন্য এবং অন্যটি শর্করায় পূর্ণ। এই সবই বাহ্যিক সাদৃশ্যের উদাহরণ, কিন্তু রুমি বলেন, ‘তাদের মধ্যে পার্থক্য সত্তর বছরের পথের সমান’। এই পার্থক্য বাহ্যিক নয়, বরং অভ্যন্তরীণ রূপান্তরের। একজন যা গ্রহণ করে, তা তার ভেতরে কলুষ, লোভ ও হিংসায় পরিণত হয়; অন্যজন সেই একই জিনিসকে ঐশী আলো ও প্রেমে রূপান্তরিত করে।

সুতরাং, এই বয়েতটি আমাদের গভীরভাবে চিন্তা করার আহ্বান জানায়। আমাদের বাহ্যিক রূপের ঊর্ধ্বে উঠে মানুষের ভেতরের সত্তার অসীম পার্থক্যকে চিনতে শিখতে হবে। কেবল একজন ‘যওক’ বা রুচিশীল ব্যক্তিই নোনা জল এবং মিষ্টি জলের পার্থক্য বুঝতে পারেন। এই আধ্যাত্মিক উপলব্ধিই হলো পথভ্রষ্টতা থেকে মুক্তির প্রথম ধাপ এবং হৃদয়ে সত্যের দিগন্ত উন্মোচনের চাবিকাঠি।

这句诗揭示了人类最致命的谬误之一：以己度人（波斯语：qiyās az khod gīriftan）。我们在这个世界上，总是纠缠于外在的表象，轻易地忽视内在的实相。鲁米警示我们，这种不当的类比导致了遍及世界的迷误；因为人们倾向于将真主的选民——祂的先知与圣哲——视为与自己同等，未能认识到他们内在的巨大差异。真主的「代治者」（Abdāl）虽然外表上与常人无异，在市井中行走、饮食、睡眠，但他们的内在却是另一个宇宙。正是由于低估了这无限的差异，我们才远离了对真理的领悟。

正如我（索鲁什博士）常言，鲁米用各种比喻阐明了这一点。两种蜜蜂不都采食同样的花朵，为何一种酿出蜂蜜，另一种却产生毒刺？两种羚羊不都饮用同样的水、啃食同样的草，为何一种排出粪便，另一种却分泌出纯净的麝香？两种芦苇不都从同一水源吸收水分，为何一种中空无物，另一种却充满糖汁？这些只是成千上万种「相似之物」（ashbāh）中的几个例子，它们之间的「差异却有七十年路程之遥」。这差异不在于外表，而在于内在的转化：一个人将所食之物转化为污秽、贪婪与嫉妒，而另一个人则将同样的东西化为神圣之光与独一之爱。这就像《古兰经》，对信士而言是治愈和慈悯，但对不义者只会增加其亏损。同样的「食物」，在两种不同的体质中，会产生两种截然不同的结果。在此，是每个生命体内的「工厂」决定了其养分会转化成什么。

因此，这句诗深刻地呼唤我们进行反思。我们必须超越肤浅的表象，去认识不同内在本质之间的无限差异。只有具备「辨识品味者」（ṣāḥib-dhawq），才能分清甜水与咸水。这种内在的洞察力，是摆脱迷误、向人心开启真理之视野的第一步。

Bait ini menyingkap salah satu kekeliruan paling fatal dalam sejarah manusia: kekeliruan "mengukur orang lain dengan diri sendiri" (qiyās az khod gereftan). Di dunia ini, kita sering terjebak pada penampilan lahiriah dan dengan mudahnya mengabaikan hakikat batiniah. Rumi memperingatkan bahwa perbandingan yang keliru ini telah menyebabkan kesesatan yang mendunia, karena manusia menganggap orang-orang pilihan Tuhan—para nabi dan wali-Nya—setara dengan diri mereka. Para Abdal (para Wali Pilihan), meskipun secara lahiriah tampak seperti orang biasa—berjalan di pasar, makan, dan tidur—namun secara batin, mereka adalah alam yang sama sekali berbeda. Kegagalan melihat perbedaan tak terhingga inilah yang menjauhkan kita dari pemahaman akan kebenaran.

Sebagaimana dijelaskan Rumi melalui berbagai perumpamaan, perbedaan ini bukan terletak pada apa yang diterima dari luar, melainkan pada proses perubahan di dalam diri. Dua jenis lebah bisa saja memakan dari bunga yang sama, tetapi yang satu menghasilkan sengat dan yang lain madu. Dua jenis kijang meminum air dan memakan rumput yang sama, tetapi dari yang satu keluar kotoran dan dari yang lain kesturi murni. Perbedaan ini terletak pada "pabrik" internal setiap wujud, yang menentukan akan menjadi apa santapan yang masuk ke dalamnya. Apa yang seseorang makan bisa menjadi cahaya ilahi dan cinta, sementara pada diri yang lain, ia berubah menjadi kedengkian dan kebusukan.

Kekeliruan dalam memandang ini juga terlihat saat membandingkan sihir dengan mukjizat. Para penyihir Firaun juga memiliki tongkat, tetapi tongkat mereka tak dapat disamakan dengan tongkat Musa. Yang satu adalah tipu daya, yang lain adalah rahmat dan keajaiban dari Tuhan. Demikian pula, seorang munafik yang berdiri salat di samping seorang mukmin: gerakannya sama, tetapi niat dan ruh di balik perbuatannya terpisah sejauh ribuan mil. Oleh karena itu, bait ini adalah ajakan mendasar untuk merenung. Kita harus mampu melihat melampaui penampilan luar dan menyadari perbedaan tak terhingga dalam watak batiniah. Hanya seorang "pemilik cita rasa" (ṣāḥib-dhawq)—orang yang memiliki kepekaan batin—yang dapat membedakan air tawar dari air asin.

این بیت، پرده از یکی از مهلک‌ترین خطاهای بشری برمی‌دارد: مغالطهٔ «قیاس به نفس». مولانا هشدار می‌دهد که این هم‌سنجی نابجا، گمراهیِ عالم‌گیر را به دنبال داشته است؛ زیرا آدمیان، خاصانِ حق — پیامبران و اولیای او — را با خود هم‌تراز می‌پندارند. این اولیای الهی، گرچه به ظاهر همچون مردم عادی می‌خورند و می‌خوابند و در بازارها راه می‌روند، اما در باطن، جهانی دیگرند. کم‌بینی همین تفاوت بی‌کران است که ما را از درک حقیقت دور می‌کند.

مولانا با مثال‌های گوناگون این نکته را روشن می‌کند. مگر نه اینکه دو نوع زنبور از یک گل می‌خورند، اما یکی نیش می‌سازد و دیگری عسل؟ مگر نه اینکه دو نوع آهو از یک گیاه می‌خورند، اما از یکی فضله و از دیگری مشک ناب برمی‌آید؟ این‌ها نمونه‌هایی از هزاران «اشباه» (مشابهات ظاهری) هستند که «فرقشان هفتاد ساله راه بین». این تفاوت نه در ظاهر، بلکه در تبدیلِ درونی است؛ یکی آنچه را می‌خورد به پلیدی و بخل و حسد تبدیل می‌کند، و دیگری همان را به نور خدا و عشق بدل می‌سازد. دقیقاً مانند قرآن که برای مؤمن شفا و رحمت است و برای ظالم جز زیان نمی‌افزاید. غذایی واحد، در دو مزاج متفاوت، دو نتیجهٔ کاملاً مختلف به بار می‌آورد.

این نادیده گرفتن باطن، حتی در قیاس میان سحر و معجزه نیز دیده می‌شود. ساحران موسی نیز عصاهایی داشتند، اما کجا می‌توان عصای آن‌ها را با عصای موسی مقایسه کرد؟ یکی عمل مکر است و دیگری رحمت و اعجاز حق. همین‌طور منافقی که کنار مؤمنی به نماز می‌ایستد؛ صورت عمل یکی است، اما نیت و روح عملشان فرسنگ‌ها از هم دور است.

پس، این بیت دعوتی ریشه‌ای به تأمل است. ما باید فراتر از ظواهر برویم و به تفاوت‌های بی‌انتها میان سیرت‌ها پی ببریم. تنها یک «صاحب ذوق» است که آب شور را از آب شیرین بازمی‌شناسد و این تشخیص باطنی، اولین گام برای رهایی از گمراهی است.

This couplet reveals one of humanity's most significant fallacies: the error of judging others by oneself. We are often preoccupied with outward appearances, neglecting inner realities. Mawlana warns that this misguided comparison has led to universal error because people equate God's elect—His prophets and saints—with themselves, failing to recognize their profound internal distinction. The Abdāl-e Ḥaqq (Saints of Truth), though outwardly appearing like ordinary folk, walking in markets, eating, and sleeping, are inwardly a different universe. It is the underestimation of this boundless difference that distances us from grasping the truth.

Mawlana illustrates this point with various analogies. Two types of bees feed from the same flower, yet one produces a sting and the other honey. Two types of deer consume the same water and grass, yet from one comes dung and from the other pure musk. Two reeds drink from the same water source, yet one is hollow and the other brimming with sugar. These are just a few examples among thousands of 'similarities' (ashbāh) whose 'difference is a seventy-year journey.' This distinction lies not in appearance but in internal transformation: what one consumes becomes defilement, avarice, and envy, while the other transmutes the very same into divine light and singular love. It is precisely like the Quran, which is healing and mercy for the believer but only increases the loss of the wrongdoer. The same 'food,' in two different temperaments, yields two entirely distinct outcomes. Here, it is the internal 'factory' of each being that determines what their sustenance transforms into.

This verse is a profound call to introspection. We must look beyond superficial appearances and recognize the infinite differences among inner natures. Only a 'person of discerning taste' (ṣāḥib-dhawq) can distinguish bitter water from sweet. This inner discernment is the first step towards liberation from error and the opening of horizons of truth to the human heart.