Lue› Daftar 1› Kuninkaan rakastuminen sairaaseen orjatyttöön ja hänen tervehtymisensä järjestelyt› Säepari 39
M1:39 — مرغ جانش در قفس چون میطپید / داد مال و آن کنیزک را خرید
M1:39
شرحِ سروش — hänen nauhoitetuista Masnavi-luennoistaan
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: چون مرغ جان شاه در قفس سینهاش بیتابی میکرد، مال و ثروت خود را بخشید و آن کنیزک را خرید.
معنا: این بیت نشان میدهد که چگونه اشتیاق شدید پادشاه به کنیزک، او را واداشت که با بخشیدن تمام داراییاش، کنیزک را به دست آورد.
شرح
این بیت در آغاز داستان «پادشاه و کنیزک» جای میگیرد، داستانی که مولانا آن را نه تنها برای سرگرمی، بلکه برای آموزشِ عمیقترین حقایق به کار میبرد. پادشاه که در گذرگاهی با کنیزکی روبهرو میشود، چنان شیفته و واله او میگردد که مرغ جانش در قفس تنش به طپیدن میافتد. این «طپیدن» تصویری گویا از التهاب و بیقراری روحی است که در پی وصالِ معشوقی زمینی به تلاطم افتاده است. این صرفاً یک هوس عادی نیست؛ بلکه تجلیِ شدتِ طلب و کشش است، هرچند که موضوع این طلب هنوز در عالم ماده محدود است.
من میخواهم تأکید کنم که این لحظهٔ خرید، نقطهٔ عطفی کلیدی است. پادشاه که «ملک دنیا بودش و هم ملک دین»، اکنون تمام دارایی خود را فدا میکند تا این وصال را محقق سازد. این نشان میدهد که عشق، در هر مرتبهای، قدرتی بیبدیل دارد که قادر است انسان را به بذل و بخشش وادارد. اما مولانا، بلافاصله پس از این دستیابی، حکمت عمیقتری را به ما میآموزد. او در بیتی که بلافاصله پس از این میآید، پرده از حقیقتی جهانی برمیدارد: «آنکه او خر داشت پالانش نبود/ یافت پالان، گرگ خر را در ربود.» گویی مولانا میخواهد بگوید که در این جهان، هیچ بهرهمندی و وصالی کامل و بینقص نیست. هر دستیابی، غالباً با یک از دست دادن یا یک نقص همراه است. همانطور که استاد ما میفرمودند: «این دیوار همیشه یک دو سه تا خشتش خرابه.»
این حکایت شاهی که با دادن مال، کنیزکی را میخرد و بلافاصله با بیماری او مواجه میشود، نقد حالِ همیشگیِ «ناکامیهای دنیا» است. این بیت نمادِ تلاش روح است برای یافتن آرامش و وصال در ظواهر جهان، و در عین حال، پیش درآمدی است برای نشان دادن محدودیتهای این نوع وصال. مرغ جان میطپد و به اوج هیجان میرسد، مال داده میشود و مطلوب به دست میآید، اما این آغازِ راهی است که نشان میدهد رضایت حقیقی فراتر از معاملات زمینی است و عشقِ زمینی تنها میتواند پلی باشد به سوی عشقی متعالیتر.
نکات کلیدی
- شدت عشق و طلب، حتی در مواجهه با معشوقی زمینی، میتواند به بذل و بخشش تمامعیار منجر شود.
- بیقراری «مرغ جان» نمادی از التهاب درونی و اشتیاق عمیق است که هر انسانی آن را تجربه میکند.
- این بیت آغازگر داستانی است که مولانا از آن برای تعلیم حکمتهای وجودی استفاده میکند.
- وصالهای زمینی غالباً کامل نیستند و بلافاصله با نقص یا از دست دادن همراه میشوند.
- اقبال به خواستههای دنیوی، حتی با موفقیت ظاهری، نمیتواند آرامش نهایی را به ارمغان آورد.
- این واقعه مقدمهای است برای ورود به درسی عمیقتر دربارهٔ محدودیتهای علایق دنیوی و هدایت به سوی عشق متعالی.
Sources: d1-s13 · 00:25:14 d1-s13 · 00:27:05
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: As his soul's bird throbbed within its cage, He gave his wealth and purchased that slave-girl.
Meaning: This verse describes the king's intense longing for the slave-girl, so powerful that he expended all his wealth to acquire her.
Explanation
This verse marks the beginning of the story of 'The King and the Slave-Girl,' a narrative through which Mawlana seeks to impart profound truths, not mere entertainment. The king, encountering a slave-girl on a thoroughfare, becomes so utterly captivated that his soul's bird begins to throb within the cage of his body. This 'throbbing' (ṭapīdan) vividly portrays the agitation and restlessness of a soul thrown into turmoil by the yearning for an earthly beloved. It is not merely a common desire, but an intense manifestation of seeking and attraction, even if its object remains confined to the material realm.
I wish to emphasize that this moment of purchase is a pivotal turning point. The king, who possessed 'the kingdom of this world and also the kingdom of faith,' now sacrifices all his wealth to achieve this union. This demonstrates that love, at any level, wields an unparalleled power capable of compelling humans to generosity and self-sacrifice. However, Mawlana, immediately following this acquisition, unveils a deeper wisdom. In the verse that immediately follows, he reveals a universal truth: 'He who had a donkey had no pack-saddle / When he found the saddle, the wolf snatched the donkey.' It is as if Mawlana intends to convey that in this world, no attainment or union is complete and flawless. Every acquisition is often accompanied by a loss or an imperfection. As my own teacher used to say, 'This wall always has two or three broken bricks.'
This tale of a king who, by expending his wealth, purchases a slave-girl only to immediately face her illness, serves as an ongoing naqd-i ḥāl (report-of-present-state) on the 'frustrations of the world' (nākāmīhā-ye dunyā). This verse symbolizes the soul's effort to find peace and union in the appearances of the world, and simultaneously, it is a prelude to demonstrating the limitations of such worldly unions. The soul's bird throbs and reaches the peak of excitement, wealth is given, and the desired object is obtained, but this is merely the beginning of a path that reveals true contentment lies beyond earthly transactions, and earthly love can only be a bridge to a more transcendent love.
Key takeaways
- The intensity of love and longing, even for an earthly beloved, can lead to complete self-sacrifice and generosity.
- The 'throbbing of the soul's bird' symbolizes the inner turmoil and deep yearning experienced by every human.
- This verse initiates a story that Mawlana uses to teach profound existential wisdom.
- Earthly unions are rarely perfect, often immediately accompanied by imperfection or loss.
- Acquiring worldly desires, even with apparent success, cannot bring ultimate peace.
- This event serves as a prelude to a deeper lesson on the limitations of worldly attachments and the guidance towards transcendent love.
Sources: d1-s13 · 00:25:14 d1-s13 · 00:27:05
به زبانِ تو — Oma kielesi · AI
এই চরণটি বর্ণনা করে যে, বাঁদীর জন্য বাদশাহর তীব্র আকাঙ্ক্ষা এতটাই প্রবল ছিল যে, তিনি নিজের সমস্ত সম্পদ বিলিয়ে দিয়ে তাকে লাভ করার জন্য ব্যাকুল হয়ে ওঠেন।
এই বেইত বা দ্বিপদীটি মসনভির বিখ্যাত “বাদশাহ ও বাঁদী”-র কাহিনীর সূচনা করে। মাওলানা রুমি এই কাহিনীটি কেবল বিনোদনের জন্য বলেননি, বরং এর মাধ্যমে গভীরতম আধ্যাত্মিক সত্য শিক্ষা দিতে চেয়েছেন। বাদশাহ পথের ধারে এক বাঁদীকে দেখে এতটাই মুগ্ধ ও বিহ্বল হয়ে পড়েন যে, তাঁর দেহের খাঁচায় আত্মার পাখি ছটফট করতে শুরু করে। এই ‘ছটফটানি’ (ফারসি: তপیدن) আসলে এক পার্থিব প্রেমাস্পদকে পাওয়ার তীব্র বাসনায় আত্মার অস্থিরতা ও আকুলতার এক জীবন্ত চিত্র। এটি কোনো সাধারণ খেয়াল বা কামনা নয়; বরং এটি তীব্র অনুসন্ধানের এক বহিঃপ্রকাশ, যদিও তার লক্ষ্য তখনও জাগতিক জগতেই সীমাবদ্ধ।
এই ক্রয়ের মুহূর্তটি গল্পের একটি গুরুত্বপূর্ণ সন্ধিক্ষণ। যে বাদশাহর “দুনিয়া ও দ্বীন উভয়েরই রাজত্ব” ছিল, তিনি এখন সেই মিলনকে সম্ভব করার জন্য তাঁর সমস্ত সম্পদ উৎসর্গ করছেন। এটি দেখায় যে, প্রেম—তা সে যে স্তরেরই হোক না কেন—এমন এক অপ্রতিম শক্তি ধারণ করে যা মানুষকে ত্যাগ ও দানে উদ্বুদ্ধ করতে পারে। কিন্তু এই প্রাপ্তির ঠিক পরেই, রুমি আমাদের এক গভীরতর প্রজ্ঞার দিকে নিয়ে যান। তিনি পরের বেইতেই এক চিরন্তন সত্য উন্মোচন করেন: “যার গাধা ছিল, তার জিন ছিল না / যখন জিন পেল, নেকড়ে এসে গাধা নিয়ে গেল।” এর দ্বারা রুমি যেন বলতে চান যে, এই পৃথিবীতে কোনো প্রাপ্তি বা মিলনই নিখুঁত বা সম্পূর্ণ নয়। প্রতিটি অর্জনের সাথেই প্রায়শই কোনো না কোনো فقدان বা অপূর্ণতা জড়িয়ে থাকে।
এই কাহিনী, যেখানে বাদশাহ অর্থ দিয়ে বাঁদীকে কিনে আনার পরেই তার অসুস্থতার সম্মুখীন হন, তা আসলে ‘দুনিয়ার ব্যর্থতাগুলো’-র এক চলমান প্রতিচ্ছবি। এই বেইতটি জাগতিক রূপের মধ্যে আত্মার শান্তি ও মিলন খুঁজে পাওয়ার প্রচেষ্টার প্রতীক। একই সাথে, এটি এই ধরনের মিলনের সীমাবদ্ধতা দেখানোর একটি ভূমিকাও বটে। আত্মার পাখি ছটফট করে, উত্তেজনা চরমে পৌঁছায়, সম্পদ বিলিয়ে দেওয়া হয় এবং কাঙ্ক্ষিত বস্তু লাভ করা হয়, কিন্তু এটাই সেই পথের শুরু যা আমাদের দেখায় যে প্রকৃত সন্তুষ্টি পার্থিব লেনদেনের ঊর্ধ্বে এবং জাগতিক প্রেম কেবল এক উচ্চতর, দিব্য প্রেমের দিকে যাওয়ার সেতু হতে পারে।
- مرغ جانش
- তাঁর আত্মার পাখি; সুফি পরিভাষায় ‘জান’ বা আত্মাকে পাখির সাথে তুলনা করা হয়।
- قفس
- খাঁচা; এখানে মানবদেহকে আত্মার কারাগার বা খাঁচা হিসেবে বোঝানো হয়েছে।
- میطپید
- ছটফট করছিল, ধড়ফড় করছিল; তীব্র আবেগ বা অস্থিরতায় হৃদস্পন্দনের রূপক।
- کنیزک
- বাঁদী, দাসী।
This verse describes the king's intense longing for the slave-girl, so powerful that he expended all his wealth to acquire her.
This couplet initiates Mawlana's story of 'The King and the Slave-Girl,' a narrative crafted not for mere entertainment but to convey profound truths. Upon seeing the slave-girl, the king is so utterly captivated that his murgh-i jān (soul's bird) begins to ṭapīdan (throb) within the 'cage' of his body. This vivid imagery portrays the intense agitation and restlessness of a soul deeply stirred by the yearning for an earthly beloved. It signifies not just a common desire, but a powerful manifestation of seeking and attraction, even though its object remains within the material realm.
The act of purchase is a pivotal moment. The king, who previously held 'the kingdom of this world and also the kingdom of faith,' now sacrifices all his worldly possessions to achieve this union. This illustrates that love, regardless of its object, possesses an unparalleled power to compel generosity and self-sacrifice. However, Mawlana immediately follows this acquisition with a deeper wisdom, hinting that earthly attainments are rarely complete or flawless. As the subsequent verses reveal, every acquisition often carries an accompanying loss or imperfection, a recurring theme of 'the frustrations of the world.'
Thus, this couplet symbolizes the soul's initial fervent effort to find peace and union through worldly appearances. While the soul's bird throbs with excitement, wealth is expended, and the desired object is obtained, this is merely the beginning of a journey. It foreshadows that true contentment lies beyond earthly transactions, and that earthly love, while powerful, can only serve as a bridge to a more transcendent form of love.
- مرغ جان
- Literally 'bird of the soul'; a common Sufi metaphor for the restless, yearning soul or spirit.
- میطپید
- Was throbbing, palpitating, fluttering; indicating intense agitation or yearning.
- کنیزک
- A young female slave or bondswoman, often implying a servant or concubine.
این بیت نشان میدهد که چگونه اشتیاق شدید پادشاه به کنیزک، او را واداشت که با بخشیدن تمام داراییاش، کنیزک را به دست آورد.
این بیت آغازگر داستان «پادشاه و کنیزک» در مثنوی است که مولانا آن را نه فقط برای سرگرمی، بلکه برای آموزش حقایق عمیق وجودی به کار میبرد. پادشاه که در راهی کنیزکی را میبیند، چنان شیفته و واله او میشود که «مرغ جانش در قفس» وجودش به بیقراری و طپیدن میافتد. این طپیدن، تصویری گویا از التهاب و بیتابی روح است که در پی وصال معشوقی زمینی به تلاطم افتاده است. این صرفاً یک هوس عادی نیست، بلکه تجلی شدت طلب و کشش درونی است، هرچند که موضوع این طلب در ظاهر هنوز به عالم ماده محدود است.
لحظهٔ خرید کنیزک، یک نقطهٔ عطف کلیدی است. پادشاهی که «ملک دنیا بودش و هم ملک دین»، اکنون تمام دارایی خود را فدا میکند تا به این وصال دست یابد. این نشان میدهد که عشق، در هر مرتبهای که باشد، قدرتی بیبدیل دارد که انسان را به بذل و بخشش وامیدارد. اما مولانا بلافاصله پس از این دستیابی، حکمت عمیقتری را به ما میآموزد. او در بیت بعدی پرده از حقیقتی جهانی برمیدارد: «آنکه او خر داشت پالانش نبود / یافت پالان، گرگ خر را در ربود.» گویی مولانا میخواهد بگوید که در این جهان، هیچ بهرهمندی و وصالی کامل و بینقص نیست؛ هر دستیابی، غالباً با یک از دست دادن یا یک نقص همراه است.
این حکایت شاهی که با دادن مال، کنیزکی را میخرد و بلافاصله با بیماری او مواجه میشود، نقد حالِ همیشگیِ «ناکامیهای دنیا» است. این بیت نماد تلاش روح است برای یافتن آرامش و وصال در ظواهر جهان، و در عین حال، پیشدرآمدی است برای نشان دادن محدودیتهای این نوع وصال. مرغ جان میطپد و به اوج هیجان میرسد، مال داده میشود و مطلوب به دست میآید، اما این آغاز راهی است که نشان میدهد رضایت حقیقی فراتر از معاملات زمینی است و عشق زمینی میتواند پلی باشد به سوی عشقی متعالیتر.
- مرغ جانش
- روح و روان او، کنایه از بیقراری و اشتیاق درونی
- میطپید
- بیتابی میکرد، به شدت حرکت میکرد
Keskustelu — Kysy tästä säeparista – vastaukset Masnavista, jokainen säe viitattuna
Keskustelusi säilyy tällä laitteella, ellet jaa sitä.
Mitä lukijat kysyivät0
Kysymyksiä ei ole vielä jaettu – omasi voisi olla ensimmäinen.