M1:442 — آن وزیرک از حسد بودش نژاد / تا به باطل گوش و بینی باد داد

این بیت شخصیت وزیر حسود را در داستان «پادشاه جهود و نصرانیان» معرفی می‌کند. مولانا نمی‌گوید وزیر «حسود بود»، بلکه می‌گوید «نژادش از حسد بود». این تعبیر نشان می‌دهد که حسادت یک صفت عارضی برای او نیست، بلکه تمام ذات و ریشه‌ی وجود او را تشکیل داده است. این حسادت ذاتی باعث می‌شود که او «گوش و بینی» خود را «به باطل بر باد دهد».

در عرفان مولانا، «گوش» و «بینی» صرفاً اعضای فیزیکی نیستند، بلکه نماد ابزارهای ادراک معنوی‌اند. گوش برای شنیدن حقیقت و پیام الهی است و بینی برای «بو کشیدن» و درک رایحه‌ی حقیقت و راه درست. وزیر با غرق شدن در حسادت، این استعدادهای باطنی را فدای هدفی پوچ و باطل می‌کند. او به جای آنکه با این ابزارها راه حق را بیابد، آن‌ها را در مسیر نابودی دیگران و ارضای حسادت خود تباه می‌کند. بیت بعدی توضیح می‌دهد که این کار را به امید آن می‌کرد که «زهر او در جان مسکینان رسد». این بیت، پایه‌گذار این ایده در مثنوی است که گناهان، به‌ویژه حسد، قوای ادراکی انسان را کور و نابود می‌سازند.

This couplet establishes the core motivation of the antagonist in this story: envy (ḥasad). Rumi uses the contemptuous diminutive vazīrak ("wretched little vizier") to signal his character. The vizier's problem is not a passing emotion but his very origin or substance (nezhād); he is envy incarnate.

The second line uses a powerful Persian idiom: "to give one's ear and nose to the wind" (gūsh o bīnī bād dādan). This means to destroy or sacrifice something precious for a worthless or false (bāṭil) cause. In Rumi's spiritual vocabulary, the ear and nose are not just physical organs; they are faculties of spiritual perception. The ear hears the divine call, and the nose smells the scent of the Real. By acting on his envy, the vizier destroys his own capacity to perceive truth, effectively mutilating his own soul.

As the subsequent verses explain, this self-destruction is the inevitable outcome of envy. The vizier, hoping to poison others, ends up destroying his own connection to the divine.