M2:1757 — هندوان را اصطلاحِ هند مدح / سندیان را اصطلاحِ سِند مدح

این بیت در ادامه‌ی عتاب خداوند به موسی (ع) است که چرا چوپان ساده‌دل را به خاطر شیوه‌ی عامیانه‌اش در عبادت سرزنش کرده است. خداوند به موسی یادآوری می‌کند که او برای «وصل کردن» فرستاده شده، نه «فصل کردن» و جدایی انداختن.

مولانا در اینجا با ذکر دو مثال جغرافیایی و فرهنگی، یعنی «هندوان» (مردمان هند) و «سندیان» (مردمان ناحیه سند)، بر یک اصل مهم تأکید می‌کند: کثرت در صورت، وحدت در معنا. خداوند برای هر قوم و ملتی، سیرت و روشی خاص قرار داده است. شیوه‌ی پرستش و ستایش هندیان، مطابق با زبان، آداب و «اصطلاح» خودشان است و همین شیوه برایشان «مدح» و ستایش محسوب می‌شود. به همین ترتیب، مردمان سند نیز با اصطلاحات و فرهنگ خود خدا را می‌ستایند و این کارشان نیز «مدح» است.

نکته‌ی کلیدی این است که خداوند به ظواهر و قالب‌های زبانی و فرهنگی نگاه نمی‌کند، بلکه به جوهر و حقیقتِ حال و سوز درونی بنده توجه دارد. همان‌طور که در ابیات بعدی می‌آید: «ما زبان را ننگریم و قال را / ما روان را بنگریم و حال را». بنابراین، سرزنش چوپان از سوی موسی، نادیده گرفتن این حقیقت بود که عشق و نیاز آن چوپان، حقیقی و صادقانه بود، هرچند بیانش با آداب و شریعت رسمی پیامبری چون موسی تطابق نداشت. این بیت دعوتی است به رواداری دینی و فرهنگی و درک این نکته که راه‌های رسیدن به خدا متعدد و متنوع است.