M2:2639 — گفت پیغامبر که حق فرموده است / قصد من از خلق احسان بوده است

این بیت در میانهٔ پاسخ ابلیس به معاویه قرار دارد. ابلیس، که در این داستان نماد عاشقی رانده‌شده اما وفادار است، در حال توجیه عشق بی‌قید و شرط خود به خداوند است. او استدلال می‌کند که ذات خداوند، کرم و لطف است و هر قهری که از او سر می‌زند، ظاهری و گذراست و در خدمت همان لطف بنیادین است.

مولانا برای تأکید بر این نکته، حدیثی قدسی را از زبان پیامبر (ص) نقل می‌کند که در آن، خداوند خود هدف از خلقت را «احسان» و نیکی به آفریدگان معرفی می‌کند. این یعنی آفرینش، تجلی بخشندگی ذاتی خداوند است. او نیازی به مخلوقات نداشت، بلکه آن‌ها را آفرید تا از دریای بی‌کران لطف و بخشش او بهره‌مند شوند.

این نگاه، در تقابل با تصور خدایی است که برای آزمودن یا به نمایش گذاشتن قدرت خود دست به آفرینش زده است. در منطق عرفانی مولانا، که ابلیس در اینجا سخنگوی آن است، خداوند مانند چشمه‌ای جوشان است که فیضان و بخشش، طبیعت اوست. بنابراین، حتی رانده شدن ابلیس نیز باید در پرتو همین اصل بنیادین تفسیر شود؛ قهری که در نهایت به وصال و درک عمیق‌تر لطف الهی می‌انجامد.