M2:2688 — گرچه این دو مختلف خیر و شرند / لیک این هر دو به یک کار اندرند

در این بخش از داستان، ابلیس در حال دفاع از نقش خود در برابر معاویه است. او استدلال می‌کند که وجودش، مانند وجود پیامبران، برای «آزمایش» و «تمایز» ضروری است. همان‌طور که برای شناختن ذات یک حیوان (که آیا گرگ است یا آهو) باید به او هم استخوان و هم گیاه عرضه کرد، برای آشکار شدن حقیقت انسان نیز باید دو راه در برابرش قرار گیرد: راه خیر که پیامبران به آن دعوت می‌کنند و راه شر که ابلیس آن را نمایندگی می‌کند.

این بیت به این نکتهٔ کلیدی در جهان‌بینی مولانا اشاره دارد که تضادها در عالم هستی، در نهایت در یک وحدت بزرگ‌تر به هم می‌رسند و یک هدف مشترک را دنبال می‌کنند. خیر و شر، لطف و قهر، جبر و اختیار، همگی زوج‌هایی هستند که وجودشان برای به حرکت درآوردن چرخ آفرینش و تحقق هدف غایی آن، یعنی «شناخت» و «آشکارگی»، لازم است.

بنابراین، کارکرد خیر و شر یکی است: هر دو مانند آینه‌ای عمل می‌کنند که ماهیت درونی انسان را بازمی‌تابانند. یکی غذای روح را عرضه می‌کند و دیگری غذای نفس را. انتخاب انسان میان این دو، حقیقت او را برملا می‌سازد. از این منظر، ابلیس نیز کارگزار خداوند است و وجودش در این نظام آزمون، معنا پیدا می‌کند.