M3:137 — و آن یکی بینی در آن دلق کهن / چون نبات اندیشه و شکر سخن

Bait ini menyajikan antitesis dari bait-bait sebelumnya. Setelah menggambarkan orang kaya berbusana sutra yang batinnya tersiksa oleh pikiran-pikiran pahit, Rumi kini menunjukkan sosok lawannya: seorang sufi atau darwis sejati. Penampilan luarnya—jubah bertambal yang usang (dalq-i kuhan)—adalah simbol kemiskinan duniawi dan penolakan terhadap kemewahan.

Akan tetapi, kemiskinan lahiriah ini sama sekali tidak mencerminkan keadaan batinnya. Pikirannya disamakan dengan nabāt, gula batu yang jernih dan manis, menandakan kejernihan spiritual dan pemikiran yang positif. Ucapannya pun semanis gula (shakar), menunjukkan bahwa kata-katanya membawa kebaikan, hikmah, dan penghiburan bagi pendengarnya.

Pesan utamanya adalah penegasan kembali tema sentral dalam tasawuf: nilai sejati seseorang tidak terletak pada penampilan luar, melainkan pada kualitas batin. Kekayaan atau kemiskinan materi tidak menentukan kebahagiaan atau penderitaan jiwa. Justru, orang yang telah memurnikan batinnya akan menemukan kemanisan sejati dalam pikiran dan perkataannya, terlepas dari kondisi luarnya yang sederhana.

مولانا در ابیات پیشین، فردی را توصیف می‌کند که جامه‌ی ابریشمین و گران‌بها به تن دارد اما از درون در عذاب و اندوه است. ظاهر آراسته‌ی او، باطنِ ویرانش را پنهان کرده است. این بیت، نقطه‌ی مقابل آن تصویر است.

در اینجا با انسانی مواجهیم که جامه‌ای کهنه و پینه خورده (دلق کهن) به تن دارد؛ نمادی از فقر ظاهری و بی‌اعتنایی به مادیات. اما این ظاهر ساده، باطنی بسیار غنی و ارزشمند را در خود جای داده است. اندیشه‌های این فرد مانند «نبات» است؛ شیرین، خالص و شفاف. سخنانش نیز همچون «شکر» گوارا و زندگی‌بخش است.

پیام اصلی مولانا این است که ارزش حقیقی انسان به باطن اوست، نه به ظاهرش. آن فرد اطلس‌پوش، با تمام ثروت و زیبایی ظاهری، اسیر اندیشه‌های تلخ و غمگین است، در حالی که این عارفِ ژنده‌پوش، از سرچشمه‌ی معرفت سیراب شده و اندیشه و کلامش برای دیگران مایه‌ی آرامش و حلاوت است. این تقابل، یکی از مضامین اصلی در عرفان است که برتری معنا بر صورت و فقر معنوی بر غنای مادی را نشان می‌دهد.