M5:1372 — شهوت از خوردن بود کم کن ز خور / یا نکاحی کن گریزان شو ز شر

این بیت در دل داستان کنیزک و خاتون، یک راهنمایی اخلاقی و عملی ارائه می‌دهد. مولانا پس از توصیف قدرت ویرانگر شهوت که می‌تواند زشت را زیبا و خطر را مطلوب جلوه دهد (همانطور که برای خاتون پیش آمد)، به ریشه‌ی این غریزه و راه‌های مهار آن می‌پردازد.

از دیدگاه عرفان و طب سنتی که مولانا با آن آشنا بود، بین پرخوری و شدت قوای نفسانی، به‌ویژه شهوت جنسی، رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. «خور» یا خوراک، سوخت این آتش است. بنابراین، اولین و بنیادی‌ترین راهکار، ریاضت و کنترل ورودی‌های جسم است: «کم کن ز خور». این همان روشی است که بسیاری از سالکان برای تضعیف نفس اماره و تسلط بر آن در پیش می‌گیرند.

اما مولانا راهکار دوم و مشروع‌تری را نیز پیش روی عموم مردم قرار می‌دهد: «نکاح». ازدواج در تفکر او صرفاً یک قرارداد اجتماعی نیست، بلکه راهی است برای فرونشاندن «شر» یا شرارت و طغیان غریزه‌ای که اگر رها شود، فرد را به هلاکت می‌کشاند. ازدواج، این نیروی سرکش را به مسیری امن و سازنده هدایت می‌کند و از بلاهایی نظیر آنچه بر سر خاتون آمد، جلوگیری می‌کند. در واقع، این بیت توصیه‌ای دوگانه است: یا با ریاضت نفسانی ریشهٔ آن را بخشکان، یا با تدبیر شرعی آن را مهار کن.