M5:1380 — چون ندانی دانش آهنگری / ریش و مو سوزد چو آنجا بگذری

مولانا در این بیت، پیش از شرح ماجرای هولناک مرگ خاتون، از یک تمثیل ساده و قدرتمند استفاده می‌کند. او می‌گوید همان‌طور که ورود به کارگاه آهنگری بدون دانستن فن آن، به سوختن ریش و موی انسان می‌انجامد، درگیر شدن با نیروهای قدرتمند و ناشناخته (در اینجا، شهوت افسارگسیخته) بدون علم و کنترل لازم، به نابودی ختم می‌شود.

این بیت هشداری است دربارهٔ «دانش» و «فرهنگ» که در ابیات قبل ذکر شد. کنیزک «دانش» استفاده از کدو را داشت و جان سالم به در برد، اما خاتون که فقط ظاهر عمل را دیده بود و از آن «دقیقه» و ظرافت حیاتی بی‌خبر بود، خود را به هلاکت انداخت. آهنگری، مانند شهوت یا هر نیروی بنیادین دیگر، با آتش سر و کار دارد؛ نیرویی که هم می‌تواند ابزاری برای ساختن باشد و هم عاملی برای ویرانی. نزدیک شدن به این آتش بدون مهارت، عین حماقت و خودکشی است.

در سطح عمیق‌تر، این تمثیل به کل مسیر معنوی اشاره دارد. سالک نمی‌تواند بدون راهنما و معرفت لازم، خود را در معرض تجربیات روحی قدرتمند قرار دهد. چنین کاری نه تنها به رشد او نمی‌انجامد، بلکه می‌تواند او را بسوزاند و نابود کند. این بیت تأکیدی است بر ضرورت همراهی «علم» با «عمل» و پرهیز از تقلید کورکورانه، به‌ویژه در اموری که با نیروهای درونی انسان سروکار دارد.