M5:1396 — گفت نی آن نار اصل عارهاست / هم‌چو این ناری که این زن را بکاست

این بیت بخشی از داستان کنیزی است که با خر خاتون خود رابطهٔ جنسی داشت و برای کنترل شهوت حیوان، از کدویی بر آلت آن استفاده می‌کرد. خاتون که از این راز آگاه شد، اما از نقش کدو بی‌خبر بود، کنیز را به بهانه‌ای دور فرستاد و خود با خر درآمیخت و به طرز فجیعی هلاک شد. مولانا از این داستان تمثیلی می‌سازد برای شرح خطرات نفس سرکش (نفس بهیمی).

در ابیات پیشین، مولانا بیان می‌کند که کافران در پاسخ به تهدید الهی به آتش دوزخ، می‌گویند که تحمل آتش برایشان آسان‌تر از تحمل ننگ و عار است. این بیت، پاسخ خداوند به این ادعای آن‌هاست. خداوند می‌فرماید که این تصور اشتباه است؛ آتش دوزخ صرفاً یک عذاب جسمانی نیست، بلکه خود «اصل و ریشهٔ همهٔ رسوایی‌ها» (اصل عارهاست) است. دوزخ، تجلی باطن زشت و ننگین انسان و جایگاه خواری ابدی است.

برای اثبات این نکته، مولانا به داستان زن بازمی‌گردد. او آتش شهوت (نار) را که زن را به هلاکت رساند، نمونهٔ کوچکی از همان آتش دوزخ می‌داند. همان‌طور که آتش شهوت این زن را «کاست» یعنی از مقام انسانی‌اش فروکاست و او را خوار و نابود کرد، آتش جهنم نیز انسان را به نهایت پستی و رسوایی می‌کشاند. در واقع، آتش شهوت و آتش دوزخ از یک جنس‌اند: هر دو نتیجهٔ پیروی از نفسی است که از حد و اندازهٔ خود تجاوز می‌کند و انسان را از کرامت می‌اندازد.