M5:1416 — پس کنیزک آمد از اشکاف در / دید خاتون را به مرده زیر خر

این بیت لحظه‌ی کشف فاجعه است. کنیزک که به بهانه‌ای از خانه دور فرستاده شده بود، بازمی‌گردد و ارباب خود (خاتون) را مرده می‌یابد. مرگ او نتیجه‌ی تقلیدی کورکورانه و ناقص از کاری بود که کنیزک با احتیاط و دانش انجام می‌داد.

مولانا از این داستان هولناک برای بیان یک نکته‌ی کلیدی عرفانی استفاده می‌کند: در راه معنویت، دیدن ظاهر اعمال و تقلید سطحی از استادان، بدون درک حقیقت و راز درونی آن، نه تنها بی‌فایده بلکه مرگبار است. خاتون شهوت و عمل ظاهری را دید (کیر خر)، اما ابزار کنترل و ایمنی آن را ندید (کدو). به همین ترتیب، سالک تازه‌کار ممکن است ظاهر ریاضت یا رفتار یک عارف را ببیند، اما از حکمت و ظرفیت درونی که آن عمل را ممکن و ایمن می‌سازد، بی‌خبر باشد. اقدام او بدون داشتن آن «کدو» یا همان معرفت پنهان، به هلاکت روحانی می‌انجامد. این بیت صحنه‌ی تراژیک را به تصویر می‌کشد تا در ابیات بعدی، کنیزک زبان به ملامت و توضیح این نکته‌ی اساسی بگشاید.