M5:1428 — صورتی بشنیده گشتی ترجمان / بی‌خبر از گفت خود چون طوطیان

این بیت در ادامهٔ داستان کنیزک و خاتون و خر قرار دارد و نتیجه‌گیری اخلاقی آن را بیان می‌کند. خاتون، عمل کنیزک با خر را دید (صورت را دید)، اما از وجود کدو که جزء حیاتی و محافظ آن عمل بود، بی‌خبر ماند. او با تقلیدی کورکورانه و سطحی، خود را به هلاکت رساند.

مولانا این داستان را به مثابهٔ هشداری برای سالکان و مدعیان طریقت به کار می‌برد. بسیاری از افراد، تنها ظواهر و آداب و سخنان عارفان بزرگ را می‌بینند و می‌شنوند («صورتی بشنیده») و بی‌درنگ به تکرار و «ترجمانی» آن می‌پردازند. آنها مانند طوطی، کلماتی را تکرار می‌کنند که معنای عمیق آن را درک نکرده‌اند. اینان عصا به دست می‌گیرند و ادعای موسی بودن می‌کنند یا با کلماتی دم از مسیحایی می‌زنند، در حالی که از حقیقت و روح آن تعالیم کاملاً بی‌خبرند.

نکتهٔ کلیدی در «بی‌خبر از گفت خود» نهفته است. این تقلید صرفاً یک نمایش ظاهری نیست، بلکه نوعی جهل مرکب است؛ فرد گمان می‌کند که می‌فهمد و آگاه است، در حالی که از عمق نادانی خود نسبت به آنچه می‌گوید یا انجام می‌دهد، غافل است. این فهم ناقص و سطحی، همان‌طور که در داستان خاتون دیدیم، نه تنها بی‌فایده، بلکه خطرناک و مهلک است.