Lue› Daftar 5› Tarina myös fatalistin vastineena ja vapaan tahdon vahvistamiseksi sekä käskyjen ja kieltojen oikeellisuudeksi ja selitykseksi, että fatalistin tekosyyttä ei hyväksytä missään kansassa eikä missään uskonnossa eikä se vapauta häntä tekemänsä teon rangaistuksesta, aivan kuten Iblis-fatalisti ei vapautunut sanomalla: 'Koska sinä olet eksyttänyt minut.' Ja vähäinen viittaa paljon.› Säepari 3094
M5:3094 — زانک بیخواه تو خود کفر تو نیست / کفر بیخواهش تناقض گفتنیست
M5:3094
Merkitys · به زبانِ تو — Oma kielesi · AI
کفر و بیدینی تنها زمانی به تو نسبت داده میشود که با اراده و خواست خودت آن را انتخاب کرده باشی؛ تصور کفر بدون وجود اراده، یک تناقض منطقی است.
این بیت در میانهٔ بحثی طولانی دربارهٔ جبر و اختیار قرار دارد. مولانا در اینجا استدلالی قاطع علیه جبریون (کسانی که معتقدند انسان از خود ارادهای ندارد و همه چیز تقدیر الهی است) مطرح میکند.
منطق مولانا ساده و کوبنده است: اگر اراده و «خواست» تو در کار نباشد، چگونه میتوان «کفر» را به تو نسبت داد؟ کفر، به معنای انکار آگاهانهٔ حقیقت، ماهیتاً یک «انتخاب» است. اگر کسی را مجبور به انجام کاری کنند، آن عمل دیگر فعلِ او محسوب نمیشود. به همین ترتیب، اگر کفر ورزیدن محصول ارادهٔ آزاد انسان نباشد، دیگر «کفرِ» او نیست، بلکه رویدادی است که برای او اتفاق افتاده است. در این صورت، مسئولیت و سرزنش و کیفر نیز بیمعنا میشود.
عبارت «تناقض گفتنیست» در مصرع دوم، این نکته را به اوج میرساند. مولانا میگوید حرف زدن از «کفرِ بیاراده» مانند حرف زدن از «دایرهٔ مربع» است؛ یک ترکیب متناقض و بیمعناست. این بیت، هستهٔ اصلی استدلال مولانا در اثبات اختیار انسان است: خودِ مفاهیمی چون ایمان، کفر، امر، نهی، پاداش و جزا، همگی بر پیشفرض وجود ارادهٔ آزاد در انسان بنا شدهاند و بدون آن فرو میریزند.
- زانک
- زیرا که، برای اینکه
- خواه
- خواست، اراده، میل
- تناقض گفتنیست
- گفتن آن متناقض است، حرفی ضد و نقیض است
Keskustelu — Kysy tästä säeparista – vastaukset Masnavista, jokainen säe viitattuna
Keskustelusi säilyy tällä laitteella, ellet jaa sitä.
Mitä lukijat kysyivät0
Kysymyksiä ei ole vielä jaettu – omasi voisi olla ensimmäinen.