Lue Daftar 6 Tarina Abd al-Ghawthista ja henkien sieppaamasta hänestä, ja hänen asumisestaan henkien keskuudessa vuosien ajan, ja hänen paluustaan kaupunkiin vuosien jälkeen ja hänen kykenemättömyydestään kestää lapsiaan niiden henkien vuoksi, hänen sukulaisuuden ja sydämen yhtenäisyyden perusteella heidän kanssaan Säepari 2998

M6:2998 — از پی صورت نیامد موش خوار / از خبیثی شد زبون موش‌خوار

از پی صورت نیامد موش خواراز خبیثی شد زبون موش‌خوار
✦ Renderöi tämä beyt kielellä Suomi

M6:2998

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — hänen nauhoitetuista Masnavi-luennoistaan

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: موش‌خوار [یعنی گربه یا شکارچی] به خاطر صورت ظاهری‌اش چنین نشد؛ بلکه از پلیدی و خباثت درونی‌اش بود که خوار و زبون گشت [و موش‌ها را شکار کرد]. معنا: این بیت بیان می‌دارد که تغییر خوی و سقوط به مرتبهٔ پستی، از سر خباثت درونی است و ربطی به صورت ظاهری یا ماهیت اولیه ندارد؛ فرد از درون دچار زبونی می‌شود و خصلت‌های پست را می‌پذیرد.

شرح

مولانا در این بیت به نکته‌ای عمیق در باب ماهیت و خوی اشاره می‌کند. او می‌فرماید که خصیصه‌ی «موش‌خوار» بودن (که می‌تواند اشاره به گربه یا موجودی با طبع شکارچی و پلید باشد) از صورت و شکل ظاهری برنخاسته است. یعنی صرفاً به خاطر اینکه یک موجود به شکل خاصی به دنیا آمده، ذاتاً «موش‌خوار» نمی‌شود؛ بلکه این از «خبیثی» و پلیدی درونی است که زبون و گرفتار این خصلت پست می‌گردد. زبونی در اینجا هم به معنای خواری و حقارت است و هم می‌تواند به معنای «به زیردست درآمدن» و مغلوب شدن باشد، یعنی خود قربانی خباثت خویش می‌شود.

من این بیت را در سیاق بحث مولانا دربارهٔ تغییر ماهیت درونی و خصلت‌ها می‌فهمم. او پیش‌تر می‌گوید که چگونه خوی زن در مرد و خوی مرد در زن، جنسیت و رفتارهای فرد را دگرگون می‌کند. به همین سان، اگر صفات جبرئیلی در انسان پیدا شود، آدمی سبک‌روح و عاشق آسمان می‌شود؛ اما اگر صفات «خری» در او بنشیند، حتی اگر صد پر داشته باشد (یعنی قابلیت‌های پرواز و تعالی)، سرانجام به آخور (یعنی تعلقات مادی و جسمانی) پَر می‌زند و فرومی‌افتد. این سقوط، از صورت نیست؛ از خوی است.

من این «موش‌خوار» را این‌گونه می‌خوانم: موش که موجودی ضعیف و در تاریکی پنهان است، صرفاً به دلیل صورت موشی‌اش «موش‌خوار» نیست، بلکه این از فرط خباثت و پلیدی باطنی اوست که در نهایت خود «خوراک موش‌خوار» (یعنی خوراک گربه) می‌شود. یعنی خباثت و خصلت‌های پست، سرانجام گریبان خود فرد را می‌گیرد و او را به ورطهٔ زبونی و قربانی شدن می‌کشاند. در اینجا، «موش‌خوار» هم معنای «شکارچی موش» را می‌دهد و هم می‌تواند به معنای «خوراک موش‌خوار» باشد، یعنی موشی که به دلیل خباثت خودش، سرانجام طعمهٔ گربه می‌شود.

مولانا می‌افزاید که موش «طعمه‌جو و خائن و ظلمت‌پرست» است و به دنبال پنیر و پسته و دوشاب (شیره) می‌گردد. و مثال والاتر از آن، «باز اشهب» (باز سفید و نجیب) است. اگر باز اشهب هم خوی موش داشته باشد، چنان پست و فرومایه می‌شود که حتی موش‌ها هم از او ننگ خواهند داشت. این نشان می‌دهد که اصالت و بزرگی، نه در ظاهر (شکل باز) که در خوی (روح نجیب) است. و این خو و خصلت است که سرنوشت را تعیین می‌کند، نه صورت و قالب.

نکات کلیدی

  • ماهیت یک موجود، از صورت ظاهری‌اش برنمی‌خیزد، بلکه از خوی و خصلت باطنی‌اش نشأت می‌گیرد.
  • پلیدی و خباثت درونی است که فرد را به زبونی و پستی می‌کشاند، نه شکل و شمایل او.
  • خباثت موش باعث می‌شود که خودش در نهایت خوراک موش‌خوار شود؛ یعنی اعمال زبونانه بازتابی بر خود فرد دارد.
  • نمونهٔ باز اشهب (عقاب نجیب) نشان می‌دهد که حتی شریف‌ترین موجود نیز اگر خوی پست بگیرد، خوار می‌شود.

Sources: d6-s67 · 01:00:56 d6-s67 · 01:02:20

به زبانِ تو — Oma kielesi · AI

Keskustelu — Kysy tästä säeparista – vastaukset Masnavista, jokainen säe viitattuna

Keskustelusi säilyy tällä laitteella, ellet jaa sitä.

Mitä lukijat kysyivät

Kysymyksiä ei ole vielä jaettu – omasi voisi olla ensimmäinen.