Lue Daftar 6 Tarina miehestä, jolla oli palkka Tabrizin muhtasibista ja joka oli ottanut velkoja tämän palkan toivossa, eikä tiennyt hänen kuolemastaan; lopulta hänen velkaansa ei maksettu takaisin keneltäkään elävältä paitsi kuolleelta muhtasibista, kuten on sanottu: ”Ei kuollut ole se, joka kuoli ja sai levätä, vaan kuollut on elävien kuollut.” Säepari 3019

M6:3019 — با درش بود آن غریب آموخته / وام بی‌حد از عطایش توخته

با درش بود آن غریب آموختهوام بی‌حد از عطایش توخته
✦ Renderöi tämä beyt kielellä Suomi

M6:3019

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — hänen nauhoitetuista Masnavi-luennoistaan

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن غریب با آستانهٔ او خو گرفته بود؛ وام‌های بی‌شماری را از بخشش او ادا کرده بود. معنا: این بیت به اعتماد بی‌پایان یک درویش وام‌دار به بخشندگی بی‌حد یک محتسب اشاره دارد که در پرتو این اعتماد، درویش از ادای بدهی‌های خود آسوده‌خاطر است.

شرح

این بیت در ادامهٔ داستان مرد درویش وام‌دار و محتسبِ گشاده‌دست تبریز، بدرالدین عمر، جای دارد و حال غریبِ وام‌دار را ترسیم می‌کند. مراد از «آموخته» در اینجا، مأنوس بودن و خو گرفتن است؛ یعنی این درویشِ سرگشته با آستانِ کرمِ این محتسب آشنا بود و خوب می‌دانست که به چه دری باید پناه ببرد. واژهٔ «توخته» نیز کلیدی است، به معنای ادای دین کردن و وام پرداختن، چنانکه فردوسی نیکو سروده است: «چو گویی که وام خرد توختم / همه هرچه بایست آموختم.» این درویش، در پناه چنین بخشنده‌ای، بی‌دغدغه و «لاابالی‌وار» از این و آن وام می‌گرفت، چراکه پشتش گرم بود به کرم بی‌منتهای محتسبی که مولانا او را «قلزم اکرام‌خو» (دریایی که خوی او کرم است) و «روض‌الکرام» (باغ کریمان) می‌خواند. این «پشت‌گرمی» رمز آسودگی و شادی اوست؛ برخلاف دیگر وام‌داران که غالباً «رو ترش» و غصه‌دارند، این درویش «همچو گل خندان» است. این شادی در میان بدهکاری، نه از بی‌خیالی جاهلانه، که از یقینی ژرف به پشتوانه‌ای والا نشأت می‌گیرد. مولانا در جای‌جای مثنوی بر این گونه اعتماد و توکل تأکید می‌کند. این بیت در حقیقت تمثیلی است از حال سالکی که پشتش به عنایت حق گرم است و از ملامت‌ها و محنت‌های دنیا باکی ندارد. همان‌گونه که این غریب به پشتوانهٔ محتسب تبریز، از وام‌داران و طلبکاران بیمی ندارد، مؤمن نیز به پشتوانهٔ «خورشید عرب» (پیامبر اسلام) از «سبال ابولهب» (خشم و نهیب دشمنان) باک نمی‌کند. این یک حالت وجودی است که سالک، از وابستگی به «اصل خویش» آگاه است و می‌داند که اگرچه در عالم جسمانی «مهمان» است و از وطن اصلی دور، اما هرگز تنها و رهاشده نیست. این جدایی، جدایی از معشوقی است که همواره حاضر است، نه تنهایی رهاشده‌ای که در فلسفهٔ اگزیستانسیالیسم می‌بینیم. این امید و اطمینان است که از غم، طرب می‌آفریند و از وام‌دار، گلی خندان می‌سازد.

نکات کلیدی

  • اعتماد به کرم الهی، سالک را از دغدغه‌های مادی رها می‌سازد.
  • شادی حقیقی نه در بی‌بدهی بودن، بلکه در داشتن پشتوانه‌ای بی‌منتهاست.
  • این بیت تمثیلی از توکل است: تکیه بر «قلزم اکرام‌خو» (دریای کرم) موجب آرامش می‌شود.
  • حال درویش وام‌دار، نمونه‌ای از طرب مولوی است که غم را به نشاط بدل می‌کند.
  • مأنوس بودن با آستانهٔ کرم، درگاهی برای ادای وام‌های وجودی است.

Sources: d6-s68 · 00:35:20 d6-s68 · 00:38:43 d6-s68 · 00:42:41

به زبانِ تو — Oma kielesi · AI

Keskustelu — Kysy tästä säeparista – vastaukset Masnavista, jokainen säe viitattuna

Keskustelusi säilyy tällä laitteella, ellet jaa sitä.

Mitä lukijat kysyivät

Kysymyksiä ei ole vielä jaettu – omasi voisi olla ensimmäinen.