Lue Daftar 6 Ja'farin, olkoon Jumala häneen tyytyväinen, tulo valtaamaan linnoitus yksin, ja linnoituksen kuninkaan neuvottelu hänen torjumisekseen, ja ministerin sanoessa kuninkaalle: ”Antaudu, äläkä tee tyhmyyttä, sillä tämä mies on mies, ja hänellä on suuri kokoelma totuudesta sielussaan, ja niin edelleen.” Säepari 3046

M6:3046 — آن یکی چشمش بکندی از ضراب / وان دگر گوشش دریدی هم به ناب

آن یکی چشمش بکندی از ضرابوان دگر گوشش دریدی هم به ناب
✦ Renderöi tämä beyt kielellä Suomi

M6:3046

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — hänen nauhoitetuista Masnavi-luennoistaan

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یکی از موشان با ضربه، چشم گربه را از جا می‌کَند، و دیگری گوشش را با دندان نیش پاره می‌کند. معنا: این بیت، به شکلی تصویری و زنده، نشان می‌دهد که اگر موجودات ضعیف، حتی در برابر دشمن قوی‌تر، با یکدیگر متحد شوند، چه نیروی مخربی می‌توانند پیدا کنند و چگونه قادر به عمل جمعی و آسیب‌رساندن جدی خواهند بود.

شرح

مولانا در اینجا با مثالی کوبنده و ملموس، به یکی از عمیق‌ترین معرفت‌های مثنوی اشاره می‌کند: قدرت «جمعیت» یا همان اتحاد درونی. این بیت در چارچوب حکایتی از موشان و گربه می‌آید؛ حکایتی که به ظاهر ساده است اما در باطن، درس‌هایی بزرگ دربارهٔ سازمان‌یابی اجتماعی، ارادهٔ جمعی و هم‌دلی می‌دهد.

به گمان بسیاری، قدرت در کثرت عددی و انبوهی جسمانی است؛ اما مولانا این پندار را «ژاژ» و «فشار» می‌خواند، یعنی سخنانی بی‌اساس و بیهوده. او تاکید می‌کند که «نیست جمعیت ز بسیاری جسم / جسم را بر باد دان قائم چو اسم». اجسام، همانند اسامی، از ثبات و بنیاد حقیقی بی‌بهره‌اند. یک اسم فقط یک قرارداد است، نه یک واقعیت جوهری؛ و اجسام نیز اگر از روح و جانِ واحدی برنخیزند، چیزی جز سایه‌هایی بر باد نیستند. جمعیت حقیقی، در «دل»‌هاست، نه در «جسم»‌ها.

این بیت به تفصیل شرح می‌دهد که اگر موشان، با وجود ضعف جسمانی، دارای «جمعیت» و «همیت» (غیرت و اراده) بودند، چه بلایی می‌توانستند بر سر گربه بیاورند. موش‌هایِ از هم گسسته، با یک بانگ گربه مدهوش می‌شوند؛ اما موش‌های متحد، هر کدام با وظیفه‌ای مشخص و هماهنگ، چنان به گربه حمله می‌کردند که «بیرون‌شو»یی برایش نمی‌ماند. یکی چشمش را با ضربه می‌کَند، دیگری گوشش را با دندان نیش می‌درید، و سومی پهلویش را سوراخ می‌کرد. این تصویر، نه تنها به قدرت هم‌دلی اشاره دارد، بلکه استعاره‌ای است از قدرت «فداییان»؛ کسانی که با غیرت و از جان گذشتگی، به دشمن حمله می‌برند.

در نگاه مولانا، این جمعیت خاطر و همبستگی روحی، چیزی نیست که انسان‌ها خودسرانه بتوانند ایجاد کنند؛ بلکه نعمتی است از جانب خداوند. «مالک‌الملک است جمعیت دهد». وحدت، تجلی‌گاه عنایت الهی است. همان‌گونه که قصاب از انبوهی گوسفندان نمی‌هراسد، یا هشیاری بی‌نهایت هم نمی‌تواند مانع آمدن خواب شود، کثرت ظاهری نیز در برابر اتحاد روحی و معنوی بی‌اثر است. اینجاست که عمق نگاه مولانا آشکار می‌شود: قدرت واقعی، نه در ظاهر، بلکه در باطن، در وحدت دل‌ها و هدایت الهی است.

نکات کلیدی

  • قدرت واقعی در کثرت جسمانی نیست، بلکه در «جمعیت خاطر» و همبستگی درونی است.
  • وحدت و همبستگی می‌تواند ضعیف‌ترین موجودات را قادر به مقابله با قوی‌ترین دشمنان کند.
  • این بیت، استعاره‌ای از روحیهٔ فداکاری و حملهٔ هماهنگ برای دستیابی به هدفی مشترک است.
  • «جمعیت» و اتحاد حقیقی، نعمتی الهی است که از جانب «مالک‌الملک» اعطا می‌شود.

Sources: d6-s68 · 00:57:48 d6-s68 · 01:00:14 d6-s68 · 01:02:34

به زبانِ تو — Oma kielesi · AI

Keskustelu — Kysy tästä säeparista – vastaukset Masnavista, jokainen säe viitattuna

Keskustelusi säilyy tällä laitteella, ellet jaa sitä.

Mitä lukijat kysyivät

Kysymyksiä ei ole vielä jaettu – omasi voisi olla ensimmäinen.