M1:1333 — می‌ببیند خال بد بر روی عم / عکس خال تست آن از عم مرم

Ce vers s'inscrit dans l'explication allégorique de l'histoire du lion qui, trompé par son propre reflet dans un puits, se jette sur ce qu'il croit être un rival et périt. Rûmî utilise cette fable pour illustrer un principe psychologique et spirituel fondamental : la projection.

L'image est simple et directe : une personne remarque un défaut physique (« un vilain grain de beauté », khāl-e bad) sur le visage d'un proche parent (« son oncle », ʿamm). Rûmî révèle aussitôt qu'il ne s'agit pas d'un défaut réel chez l'oncle, mais du reflet (ʿaks) du propre défaut de l'observateur. L'oncle, comme les autres personnes que nous côtoyons, agit comme un miroir. Le conseil « Ne fuis pas ton oncle » (az ʿamm ma-ram) est donc une exhortation à ne pas rejeter les autres à cause des fautes que nous leur prêtons, mais plutôt à utiliser ces rencontres comme des occasions de nous examiner nous-mêmes.

Dans le contexte soufi, cette idée est cruciale pour le cheminement spirituel. La tendance à juger autrui est vue comme un obstacle majeur à la connaissance de soi (khwishtan-shināsī). Tant que l'âme est préoccupée par les imperfections extérieures, elle reste aveugle à ses propres ténèbres intérieures. Le vers suivant cite d'ailleurs le célèbre hadith : « Les croyants sont le miroir les uns des autres », renforçant l'idée que la communauté spirituelle est un outil essentiel pour la purification de soi, à condition que l'on sache y voir le reflet de sa propre âme.

مولانا در این بیت، با استفاده از یک تمثیل ساده و قدرتمند، به یکی از عمیق‌ترین مفاهیم روان‌شناسی عرفانی اشاره می‌کند: فرافکنی. داستان اصلی دربارهٔ شیری است که فریب خرگوش را می‌خورد و با دیدن تصویر خود در چاه، گمان می‌کند دشمنی در آب است و برای نابودی او، خود را هلاک می‌کند. مولانا این داستان را به زندگی روزمرهٔ ما تعمیم می‌دهد.

وقتی ما عیب یا «خال زشتی» را در چهرهٔ دیگری (که اینجا با کلمهٔ «عم» یا عمو به عنوان نماد یک فرد نزدیک و در عین حال «دیگری» بیان شده) می‌بینیم و از آن بیزار می‌شویم، در حقیقت در حال دیدن بازتاب و انعکاس یکی از عیب‌های پنهان خودمان هستیم. آن شخص دیگر مانند آینه‌ای عمل می‌کند که نقص ما را به خودمان نشان می‌دهد. واکنش طبیعی ما این است که از آن شخص (آینه) فرار کنیم یا او را سرزنش کنیم، غافل از اینکه مشکل از خود ماست.

پیام اصلی این است که به جای دشمنی با دیگران و عیب‌جویی از آنها، باید به درون خود بنگریم. دیگران آینهٔ ما هستند. همان‌طور که در بیت بعدی می‌آید: «مؤمنان آیینهٔ همدیگرند». این بیت دعوتی است به خودشناسی و پذیرش مسئولیت عیوب خود، به جای انداختن تقصیر به گردن دیگران.