Lire› Livre 6› Les fils du sultan partant, selon le principe « l'homme est avide de ce qui lui est interdit », nous avons montré notre servitude, mais votre mauvaise nature n'a pas voulu acheter notre servitude ; ils ont dédaigné tous les conseils et avertissements de leur père et sont allés vers cette forteresse interdite, et sont tombés dans le puits de l'affliction, et leurs âmes reprocheuses leur disaient : « Un avertisseur ne vous est-il pas venu ? » Ils répondaient, pleurant et repentants : « Si nous avions écouté ou réfléchi, nous n'aurions pas été parmi les habitants de l'Enfer. »› Verset 3750

M6:3750 — پس به معنی می‌روی تا لامکان / که خوشی غیر مکانست و زمان

پس به معنی می‌روی تا لامکانکه خوشی غیر مکانست و زمان
✦ Rendre ce beyt en Français

M6:3750

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — tiré de ses conférences enregistrées sur le Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس به سوی معنا می‌روی تا به بی‌مکان برسی، چرا که خوشی و لذت حقیقی ورای قید مکان و زمان است. معنا: این بیت بیان می‌کند که حرکت ما به سوی درک معانی عمیق‌تر و رسیدن به عالم بی‌مکان، از سرشت اصلی خوشی و سعادتی نشأت می‌گیرد که خود، از محدودیت‌های مکان و زمان آزاد است.

شرح

این بیت گوهری است که مولانا در آن، سرّ غاییِ تمام حرکت‌ها و طلب‌های آدمی را مکشوف می‌سازد. می‌فرماید که هر رفتنی به سوی «مکان»، باطناً کششی به سوی «بی‌مکان» است؛ و هر جستجویی برای «صورت»، در حقیقت میل به «بی‌صورت» است. چرا؟ چون آن «خوشی» و «ذوق»ی که در پسِ هر انتخابی نهفته است، خودش از جنس مکان و زمان نیست، بلکه «غیر مکانست و زمان».

بگذارید روشن‌تر بگویم: مولانا مثال می‌زند. شما به سوی «صورت شهری» ره می‌سپارید، سفری به یک شهر (که مکان‌مند و زمان‌مند است) آغاز می‌کنید. چه چیزی شما را به این سفر می‌کشد؟ «ذوق بی‌صورت کشیدت». این ذوق و لذتِ درک‌ناپذیر و وصف‌ناشدنیِ سفر است که شما را به حرکت وامی‌دارد، نه فقط نقشه‌های شهر. یا به سوی «صورت یاری» می‌روید؛ به دیدار دوستی که وجودی جسمانی و مکانی دارد. اما انگیزهٔ شما چیست؟ «از برای مونسی‌اش می‌روی»؛ این انس و همدمی (که خودش بی‌صورت و بی‌مکان است) است که شما را به سوی او می‌کشاند. پس حتی در مادی‌ترین تعاملات، نیروی محرک، امر بی‌صورت و نامحسوس است.

از این روست که مولانا نتیجه می‌گیرد: «پس به معنی سوی بی‌صورت شدی». یعنی هرچند ظاهراً به سوی مکان و صورت‌ها می‌رویم، اما در ژرفا، مسیر ما به سوی معنا و بی‌صورت است. این نشان می‌دهد که تمامی آدمیان، بی‌آنکه خود بدانند، «بی‌صورت‌جو» هستند و کمال مطلق، یعنی خداوند را می‌طلبند. فیلسوفان می‌گویند انسان‌ها فطرتاً جویای کمال‌اند و کمال مطلق خداوند است. مولانا همین را به زبان عرفانی بیان می‌کند: ما از «صورت‌های غلیظ و زمخت» آغاز می‌کنیم و پله‌پله به سوی «صورت‌های رقیق‌تر و لطیف‌تر» حرکت می‌کنیم تا به «لطف اللطائف» و «بی‌صورت مطلق» واصل شویم. این سیر، گویی یک نوع مکاشفهٔ درونی است، یک پالایش مداومِ تجربه از صورت به معنی، که در هر گام، ما را به آن سرچشمهٔ بی‌زمان و بی‌مکانِ خوشی نزدیک‌تر می‌کند. حتی آنجا که در مصداق کمال خطا می‌کنیم (مثل کسی که در پی مستی از شراب است)، باز هم کششی به سوی یک بی‌هوشی و فراگذشتن از صورت‌های معمول وجود دارد. این بیت اعلامیه‌ای است برای این که تمام هستی ما، حرکتی آگاهانه یا ناخودآگاه به سوی خداست، که غایت خوشی و سرچشمهٔ بی‌زمان و بی‌مکان همهٔ لذات است. ما را به تهی کردن خود (چاله کندن) فرا می‌خواند تا پذیرای این ریزش بی‌صورت شویم.

نکات کلیدی

  • جوهرهٔ خوشی و لذت، از محدودیت‌های مکان و زمان آزاد است.
  • هر حرکت و جستجوی زمینی، ریشه‌ای پنهان در طلب معنای بی‌صورت و حقیقت متعالی دارد.
  • لذت‌های ظاهری و صورت‌های جهان، خود پل‌هایی هستند که ما را به سوی حقایق بی‌مکان و بی‌زمان می‌کشانند.
  • ما به فطرت، جویای بی‌صورت مطلق، یعنی خداوند هستیم، حتی اگر از آن ناآگاه باشیم.
  • کمال‌جویی آدمی، در نهایت، سیر از صورت به معنا و از مکان به لامکان است.
  • تهی کردن خود از صورت‌های ذهنی، پیش‌شرط پر شدن از ریزش‌های بی‌صورت الهی است.

Sources: d6-s83 · 43:40:00 d6-s83 · 45:00:00 d6-s83 · 46:15:00 d6-s83 · 55:22:00

❋

به زبانِ تو — Votre langue · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.