Baca› Kitab 1› Kisah pedagang dan burung beo, serta burung beo yang menumpahkan minyak di toko› Bait 277
M1:277 — این زمینِ پاک و آن شورهست و بد / این فرشتهٔ پاک و آن دیوست و دَد
M1:277
شرحِ سروش — dari rekaman kuliah Masnavi-nya
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: این زمین پاک و حاصلخیز است و آن دیگری شورهزار و بد؛ این یکی فرشتهای پاک است و آن دیگری دیوی پلید و جانوری درنده. معنا: این بیت هشدار میدهد که شباهتهای ظاهری میتوانند تفاوتهای بنیادی و جوهری را پنهان کنند. نباید فریب ظاهر را خورد؛ همانطور که دو قطعه زمین یا دو انسان ممکن است در ظاهر شبیه باشند، اما در باطن کاملاً متفاوت و متضاد عمل کنند.
شرح
مولانا، این حکیم و شاعر بلندآوازه، پیوسته ما را به ژرفنگری و پرهیز از ظاهربینی فرامیخواند. این بیت یکی از تجلیات روشن این تعالیم است. آنجا که از دو گونه زمین، یکی پاک و دیگری شورهزار، و دو گونه وجود، یکی فرشتهخو و دیگری دیوآسا، سخن میگوید، میخواهد به ما بفهماند که شباهتهای ظاهری نباید ما را به قیاسهای نادرست و حکمهای غلط بکشاند.
من بارها گفتهام که بخش بزرگی از گمراهیهای بشر از همین قیاس از خود و قیاس ظاهر به باطن ریشه میگیرد. آدمیان، پیامبران و اولیای حق را میبینند که «ما بشر، ایشان بشر»، همانند ما میخورند، میخوابند و در بازارها راه میروند، اما غافل از آنکه «هست فرقی در میان بیمنتها». همچون «شیر» جنگل و «شیر» نوشیدنی که همناماند اما ماهیتشان فرسنگها فرق دارد؛ یا دو زنبور که از یک گل تغذیه میکنند اما یکی عسل میدهد و دیگری نیش میزند؛ و یا دو آهو که از یک آب و گیاه مینوشند و میخورند، اما از یکی مشک ناب پدید میآید و از دیگری سرگین.
این حکایت درون کارخانهی وجود ماست. مولانا میگوید که آنچه انسان میخورد، صرفاً مادهای خارجی نیست که به طرزی یکسان جذب شود. بلکه هر کس با «طبع» و «مزاج» و «کارخانه»ی درونی خود، همان خوراک را به محصولی متفاوت تبدیل میکند. یک انسان بخیل و حسود، همان خوراک را میگیرد و آن را به بخل و حسد بیشتر بدل میکند؛ گویا به خداوند میگوید «عمر بیشم ده که تا گه میخورم»! اما یک انسان عاشق و پاک، همان خوراک را جذب میکند و آن را به «عشق احد» و نور الهی تبدیل میسازد. قرآن نیز همین نکته را تأیید میکند که «و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للمؤمنین و لا یزید الظالمین الا خسارا»؛ قرآن برای مؤمنان شفا و رحمت است، اما برای ستمگران چیزی جز خسارت نمیافزاید. غذای واحد، دو نتیجهی متفاوت.
لذا، این بیت «این زمین پاک و آن شورهست و بد / این فرشتهٔ پاک و آن دیوست و دَد» خلاصهای است از این حقیقت که در باطن موجودات، تفاوتهایی از زمین تا آسمان هست. ممکن است دو قطعه زمین از دور یکسان به نظر رسند، اما یکی حاصلخیز باشد و دیگری لمیزرع. ممکن است دو انسان شکل و شمایل مشابهی داشته باشند، اما یکی روحی فرشتهگون و پاک داشته باشد و دیگری سیرتی شیطانی و درندهخو. آب شور و آب شیرین هر دو زلال و شفاف به نظر میرسند، اما «جز که صاحب ذوق کشناسد بیاب». این «ذوق» همان بصیرت باطنی است که ما را از فریب ظاهر میرهاند.
در همین راستا، مولانا به «سحر» و «معجزه» نیز اشاره میکند. هر دو عملی خارقالعادهاند و در ظاهر ممکن است شبیه به نظر آیند، چنان که ساحران فرعون عصای خود را چون عصای موسی انداختند. اما «زین عصا تا آن عصا فرقیست ژرف / زین عمل تا آن عمل راهی شگرف». یکی مکر و فریب است و دیگری جلوهی قدرت الهی. عمل منافق و مؤمن در نماز و روزه نیز در ظاهر یکسان است، اما در باطن، یکی برای «استیض» و خودنمایی است و دیگری برای «نیاز» و بندگی. تفاوت در طینت، در نیت، و در کارخانهی درون است که همه چیز را از هم متمایز میکند. از همین روست که باید از حاکمیت «طبع» بر «عقل» و «اختیار» حذر کرد، چرا که طبع به تقلید و ظاهربینی میکشد، همچون بوزینهای که در مری (جدال) تنها به تقلید از ظواهر میپردازد و از فهم جوهر عاجز است.
نکات کلیدی
- ظاهر، بازتابی کامل از باطن نیست؛ قیاسکردن بر اساس شباهتهای سطحی خطرناک و گمراهکننده است.
- ماهیت درونی افراد، 'کارخانهی وجود' آنهاست که تجربیات واحد را به نتایج کاملاً متفاوتی تبدیل میکند.
- پیامبران و اولیا در ظاهر 'بشر' هستند، اما باطن و سیرتشان فراتر از قیاس با انسانهای عادی است.
- بصیرت درونی (ذوق و شمّ عرفانی) لازم است تا بتوان آب پاک از آب شور و ذات فرشتهگون از دیوصفتی را تشخیص داد.
- وابستگی به 'طبع' و تقلید بیخردانه، آفت بزرگی است که انسان را از فهم حقیقت بازمیدارد و به 'بوزینهطبعی' میکشاند.
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: This land is pure, and that one is saline and bad; This one is a pure angel, and that one is a devil and beast. Meaning: This couplet warns against the deception of appearances, emphasizing that superficial similarities can conceal profound, intrinsic differences. Just as two pieces of land or two human beings may look alike externally, their inner essence or spiritual nature can be diametrically opposed.
Explanation
Mawlana, that sagacious and lofty poet, continually calls us to deep contemplation and avoidance of superficiality. This couplet is a clear manifestation of these teachings. When he speaks of two kinds of land—one pure and fertile, the other barren and foul—and two kinds of beings—one angelic, the other demonic—he intends to make us understand that outward resemblances must not lead us to false analogies and erroneous judgments.
I have repeatedly stated that a large part of human error stems from this very analogy from oneself and the analogy of the outward to the inward. People observe prophets and saints, noting that 'we are human, they are human,' eating, sleeping, and walking in the markets just like us. Yet, they remain oblivious that 'there is an infinite difference between them.' It is like the 'shīr' (lion) of the jungle and 'shīr' (milk) for drinking, which are homonyms but vastly different in essence; or two bees that feed from the same flower, but one yields honey and the other stings; or two gazelles that drink the same water and eat the same plants, but from one comes pure musk and from the other, dung.
This is the story of the internal 'factory' within our being. Mawlana states that what a human consumes is not merely an external substance absorbed uniformly. Rather, each person, with their unique 'ṭabʿ' (temperament), 'mazāj' (disposition), and internal 'factory,' transforms the same sustenance into a different product. An avaricious and envious person takes the same input and converts it into greater avarice and envy; it is as if they say to God, 'Grant me more life so I may continue consuming filth!' But a loving and pure individual absorbs the same sustenance and transforms it into the 'love of the One God' and divine light. The Quran also confirms this point: 'And We send down of the Qur’an that which is healing and mercy for the believers, but it does not increase the wrongdoers except in loss.' The same food, two different outcomes.
Thus, the couplet, 'This land is pure, and that one is saline and bad; This one is a pure angel, and that one is a devil and beast,' summarizes this truth: that within beings, there are differences as vast as between earth and sky. Two pieces of land might appear identical from afar, but one is fertile and the other barren. Two individuals might share similar physical appearances, but one possesses an angelic, pure soul while the other harbors a demonic, predatory nature. Bitter water and sweet water both appear clear and transparent, but 'only the discerning palate recognizes the difference.' This 'dhawq' (palate/discernment) is the inner insight that liberates us from the deception of appearances.
In this vein, Mawlana also refers to 'saḥr' (magic) and 'muʿjiza' (miracle). Both are extraordinary acts and may appear similar externally, just as Pharaoh’s magicians cast down their staffs like Moses' staff. However, 'Between this staff and that staff is a deep difference; Between this act and that act is a wondrous path.' One is trickery and deceit, the other a manifestation of divine power. The actions of a hypocrite and a believer in prayer and fasting are also outwardly identical, but inwardly, one is for 'istīḍ' (showing off) and the other for 'niyāz' (devotion). The difference lies in the temperament, the intention, and the inner factory that distinguishes everything. This is why one must guard against the dominion of 'ṭabʿ' over 'ʿaql' (reason) and 'ikhtiyār' (choice), for temperament leads to imitation and superficiality, like an ape that, in 'mirāʾ' (contention), merely imitates outward forms and is incapable of grasping the essence.
Key takeaways
- Outward appearances are not full reflections of inner realities; judging solely by superficial similarities is misleading and dangerous.
- The internal nature of individuals, their 'factory of being,' transforms identical experiences into entirely different outcomes.
- Prophets and saints, though outwardly 'human,' possess an inner essence and character beyond comparison with ordinary individuals.
- Inner discernment (spiritual 'taste' or intuition) is essential to distinguish pure from brackish water, and angelic nature from demonic disposition.
- Reliance on 'ṭabʿ' (temperament) and mindless imitation is a major affliction that prevents understanding truth and leads to a 'monkey-like disposition'.
به زبانِ تو — Bahasamu · AI
Bait ini memperingatkan agar tidak tertipu oleh kemiripan lahiriah, karena kesamaan di permukaan dapat menyembunyikan perbedaan hakikat yang mendasar dan saling bertentangan.
Maulana Rumi senantiasa mengajak kita untuk melihat lebih dalam dan tidak terjebak pada penampilan luar. Bait ini adalah salah satu wujud nyata dari ajaran tersebut. Ketika ia berbicara tentang dua jenis tanah—satu subur dan yang lain tandus—serta dua jenis wujud—satu berwatak malaikat dan yang lain bersifat iblis—ia ingin kita memahami bahwa kemiripan lahiriah tidak boleh menggiring kita pada perbandingan yang keliru dan penilaian yang salah.
Sebagian besar kesesatan manusia berakar dari analogi yang salah ini: membandingkan para nabi dan wali dengan diri sendiri hanya berdasarkan kesamaan fisik. Orang-orang melihat mereka dan berkata, "Kita manusia, mereka pun manusia," karena mereka makan, tidur, dan berjalan di pasar seperti kita. Namun, mereka lalai bahwa "ada perbedaan tak terhingga di antara mereka." Seperti dua lebah yang hinggap di bunga yang sama, tetapi yang satu menghasilkan madu dan yang lain menyisakan sengat; atau dua kijang yang minum dari sumber air yang sama, tetapi dari yang satu muncul kesturi murni dan dari yang lain kotoran.
Kisah ini sesungguhnya terjadi di dalam 'pabrik wujud' kita. Apa yang kita konsumsi bukanlah sekadar materi luar yang diserap secara seragam. Sebaliknya, setiap orang, dengan ṭabʿ (watak) dan 'pabrik' batinnya sendiri, mengubah asupan yang sama menjadi hasil yang berbeda. Orang yang kikir dan dengki akan mengubah makanan menjadi kekikiran dan kedengkian yang lebih besar. Namun, insan yang penuh cinta dan suci akan mengubah makanan yang sama menjadi 'cahaya Tuhan' dan cinta kepada Yang Maha Esa. Al-Qur'an pun menegaskan hal ini: apa yang menjadi rahmat dan penyembuh bagi orang beriman justru menambah kerugian bagi orang zalim.
Oleh karena itu, bait ini merangkum hakikat bahwa di dalam batin setiap makhluk terdapat perbedaan yang membentang dari bumi ke langit. Dua bidang tanah mungkin tampak sama dari kejauhan, tetapi yang satu subur dan yang lain tandus. Dua manusia mungkin berparas serupa, tetapi yang satu berjiwa malaikat dan yang lain berwatak iblis pemangsa. Air tawar dan air asin sama-sama tampak jernih, tetapi "hanya pemilik dzawq (cita rasa batin) yang dapat membedakannya." Dzawq inilah pandangan batin yang membebaskan kita dari tipu daya penampilan.
- شوره
- Tanah gersang, asin, atau tandus yang tidak dapat ditanami.
- دَد
- Binatang buas, binatang pemangsa. Kata ini menekankan sifat liar dan tak terkendali.
- دیو
- Iblis, setan, atau jin jahat dalam mitologi Persia; melambangkan kejahatan, tipu daya, dan sifat-sifat buruk.
این بیت هشدار میدهد که شباهتهای ظاهری میتوانند تفاوتهای بنیادی و جوهری را پنهان کنند. نباید فریب ظاهر را خورد، زیرا همانطور که دو قطعه زمین یا دو انسان ممکن است در ظاهر شبیه باشند، اما در باطن و در عمل کاملاً متفاوت و متضاد هستند.
مولانا در این بیت، همچون بسیاری از آموزههایش، ما را به ژرفنگری و پرهیز از قضاوتهای سطحی فرامیخواند. او با مقایسهی دو زمین (یکی پاک و دیگری شورهزار) و دو موجود (یکی فرشته و دیگری دیو)، تأکید میکند که شباهتهای ظاهری هرگز نباید ما را به نتیجهگیریهای نادرست و قیاسهای غلط بکشاند.
بخش بزرگی از گمراهیهای بشر از همین قیاسهای ظاهری سرچشمه میگیرد. مردم پیامبران و اولیای الهی را میبینند و میگویند: «ما بشر، ایشان بشر». چون آنها نیز مانند دیگران میخورند و میخوابند، از تفاوت عظیم و «بیمنتها»ی باطنی آنها غافل میمانند. مولانا مثالهای متعددی میآورد تا این تفاوت را روشن کند: دو زنبور از یک گل مینوشند، اما یکی عسل میسازد و دیگری نیش؛ دو آهو از یک گیاه میخورند، اما از یکی مشک پدید میآید و از دیگری سرگین.
این تمثیلها به «کارخانهی وجود» انسان اشاره دارد. هر فردی، خوراک واحد مادی یا معنوی را بر اساس «طبع» و «مزاج» درونی خود به محصولی متفاوت تبدیل میکند. انسان بخیل و حسود، از نعمتها برای تشدید بخل و حسد خود استفاده میکند، اما انسان پاک و عاشق، همان نعمتها را به نور الهی و عشق به خداوند بدل میسازد. قرآن نیز برای مؤمنان شفا و رحمت است، اما برای ستمکاران جز خسران و زیان نمیافزاید.
بنابراین، این بیت خلاصهی این حقیقت است که در باطن موجودات، تفاوتهایی از زمین تا آسمان وجود دارد. دو انسان ممکن است ظاهری یکسان داشته باشند، اما یکی فرشتهسیرت و دیگری دیوصفت باشد. آب شور و آب شیرین هر دو در ظاهر زلالاند، اما تنها «صاحب ذوق» و بصیرت باطنی میتواند تفاوتشان را تشخیص دهد. این همان بصیرتی است که معجزه را از سحر و عمل خالصانه را از ریاکاری تمیز میدهد، چرا که تفاوت اصلی نه در ظاهر عمل، که در نیت و طینت فاعل آن است.
- شوره
- شورهزار، زمینی که به دلیل شوری زیاد، گیاهی در آن نمیروید.
- دَد
- جانور وحشی، حیوان درنده.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.