M2:1237 — آن درخت بَد جوان‌تر می‌شود / وین کننده پیر و مضطر می‌شود

Este dístico es el punto crucial en la parábola del hombre que plantó un espino en mitad del camino. El gobernador, que representa la razón o la guía espiritual, le ordena arrancarlo. El hombre procrastina, prometiendo hacerlo «mañana».

Rumi utiliza una poderosa imagen de dos trayectorias opuestas. El «árbol infame» (آن درخت بَد), que en versos posteriores se revela como una metáfora de cualquier mal hábito o rasgo de carácter destructivo (خوی بد), no envejece como lo hacen los seres vivos, sino que «se hace más joven» (جوان‌تر می‌شود). Esto significa que se fortalece, sus raíces se afianzan más profundamente y su erradicación se vuelve cada vez más difícil.

Al mismo tiempo, la persona que debe arrancarlo —«quien ha de arrancarlo» (وین کننده)— envejece, perdiendo la fuerza y la determinación de su juventud. Se vuelve no solo «viejo» (پیر) sino también «desesperado» o «desvalido» (مضطر), atrapado entre una tarea cada vez más formidable y una capacidad cada vez menor. El mensaje es una advertencia urgente contra la dilación en el camino espiritual y ético: el momento de desarraigar nuestras faltas es ahora, pues cada día de retraso fortalece al enemigo interior y nos debilita a nosotros.

این بیت، نقطه‌ی اوج هشداری است که حاکم به مرد سهل‌انگار می‌دهد. داستان مردی که بوته‌ی خاری را در راه مردم کاشته و کندن آن را به فردا موکول می‌کند، یک تمثیل دقیق از مبارزه‌ی انسان با نفس و خوهای ناپسند خویش است.

مولانا دو فرایند متضاد را به تصویر می‌کشد که همزمان در حال وقوع‌اند: ۱. رشد «درخت بد»: این «درخت بد» یا «خاربن»، نماد هر خصلت منفی، عادت زشت یا گناهی است که در وجود انسان ریشه دوانده است. با هر روز تأخیر و مسامحه، این خصلت صرفاً باقی نمی‌ماند، بلکه «جوان‌تر می‌شود»؛ یعنی نیرومندتر، عمیق‌تر و کندن آن دشوارتر می‌گردد. همان‌طور که یک نهال ضعیف با گذشت زمان به درختی تنومند تبدیل می‌شود.

2. زوال «کننده»: در طرف مقابل، «کننده» یا همان انسان، با گذشت زمان «پیر و مضطر می‌شود». اراده‌ی او ضعیف‌تر، نیروی جوانی‌اش تحلیل رفته و توانایی‌اش برای مقابله با آن خوی بد، کمتر می‌شود. این ضعف، هم جسمی است و هم روحی.

پیام اصلی مولانا این است که به تعویق انداختن اصلاح خود، یک محاسبه‌ی کاملاً اشتباه است. انسان تصور می‌کند که فردا شرایط برای تغییر بهتر خواهد بود، اما حقیقت دقیقاً برعکس است: مشکل قوی‌تر و فرد ضعیف‌تر می‌شود. بنابراین، تنها زمان مناسب برای مبارزه با بدی‌ها، همین امروز و همین لحظه است، پیش از آنکه آن خاربن چنان قدرتمند شود که دیگر از توان انسان خارج باشد.