M2:48 — راه حس راه خرانست ای سوار / ای خران را تو مزاحم‌، شرم دار

Rumi menyampaikan sebuah teguran tajam kepada para pencari spiritual yang masih terpaku pada dunia inderawi. Bait ini muncul setelah ia membedakan antara "indra kelelawar" (ḥiss-i khuffāsh) yang mengejar matahari terbenam (dunia fisik) dengan "indra penabur mutiara" (ḥiss-i durpāsh) yang menuju matahari terbit (dunia ruhani).

Ia menyatakan bahwa jalan yang dipandu oleh panca indra jasmani (راه حس) adalah jalan yang cocok untuk hewan seperti keledai (خران). Manusia, yang dianggap sebagai "penunggang" (سوار) ruhnya, seharusnya menempuh jalan yang lebih tinggi. Dengan mengikuti jalan indra, si penunggang tidak hanya merendahkan dirinya ke tingkat hewan, tetapi ia bahkan menjadi "pengganggu" (مزاحم) bagi hewan-hewan itu. Ini adalah sebuah ironi pedas: dengan mencoba bersaing di alam hewani, manusia justru menjadi beban yang tidak pada tempatnya. Rumi memerintahkan, "Malulah!" (شرم دار), mendesak pembaca untuk menyadari kekeliruan ini dan beralih ke persepsi ruhani yang lebih luhur, yang ia sebut sebagai indra batin yang nilainya seperti emas dibandingkan indra fisik yang laksana tembaga.

مولانا در اینجا تمایز بنیادین میان دو نوع شناخت را مطرح می‌کند: شناختی که از طریق حواس پنج‌گانه ظاهری (بینایی، شنوایی و غیره) به دست می‌آید و شناختی که از راه دل و جان حاصل می‌شود.

او راه اول، یعنی «راه حس»، را به «راه خران» تشبیه می‌کند. حیوانات کاملاً بر اساس غرایز و حواس ظاهری خود زندگی می‌کنند و این برای آن‌ها طبیعی است. اما انسان، که مولانا او را «سوار» می‌خواند، قرار است بر این حواس و غرایز حیوانی خود مسلط باشد، نه اینکه پیرو آن‌ها شود.

نکتهٔ طعنه‌آمیز و تکان‌دهندهٔ بیت در مصرع دوم است. مولانا نمی‌گوید که انسانِ حس‌گرا مانند خر است، بلکه می‌گوید او «مزاحم» خران است. یعنی کسی که می‌توانست در عوالم بالاتر سیر کند، آن‌قدر خود را تنزل داده که در میدان حیوانی، گوی سبقت را از حیوانات هم ربوده و برای آن‌ها ایجاد مزاحمت کرده است. این کلام تندی است برای بیدار کردن انسان از غفلت و یادآوری جایگاه والای انسانی‌اش که فراتر از دنیای مادی و محسوسات است.