M2:63 — هر که بیرون شد ز حس سنی وی‌است / اهل بینش چشم عقل خوش‌پی‌است

Dalam pembukaan Kitab Kedua Masnavi ini, Rumi membangun sebuah perbandingan antara dua cara dalam memandang kenyataan. Ia menggunakan istilah teologis dari zamannya sebagai metafora: kaum Mu'tazilah, yang ia samakan dengan mereka yang hanya mengandalkan indra lahiriah (ḥiss), dan kaum Sunni, yang ia samakan dengan mereka yang mencapai penyatuan spiritual (wiṣāl).

Bait ini menegaskan kembali pokok pikiran tersebut. Menjadi seorang "Sunni" sejati, dalam konteks Rumi, bukanlah tentang identitas kelompok, melainkan tentang pencapaian epistemologis. Ia adalah orang yang telah "keluar" atau membebaskan diri dari penjara data inderawi yang terbatas. Orang seperti ini tidak lagi tertipu oleh penampilan luar.

Sebaliknya, "kaum berwawasan" (ahl-i bīnish)—yakni para sufi dan arif—mengandalkan "mata akal" (chashm-i ʿaql). Ini bukanlah akal rasionalis yang kering, melainkan fakultas persepsi batin, sebuah intelek spiritual yang tercerahkan. Rumi menggambarkannya sebagai "kokoh meniti" (khwush-pay), menyiratkan bahwa pandangan batin ini stabil, dapat diandalkan, dan tidak goyah seperti persepsi indra yang senantiasa berubah dan menipu. Dengan demikian, jalan menuju pengetahuan sejati menuntut transendensi dari yang lahiriah menuju penglihatan batiniah.

در ابیات پیشین، مولانا مذهب «معتزله» را نماد کسانی قرار می‌دهد که در دام حواس پنج‌گانه گرفتارند و حقیقت را تنها از طریق محسوسات می‌فهمند. او این نگاه را «چشم حس» می‌نامد. در مقابل، او «اهل سنت» را، در معنای عرفانی و مورد نظر خودش، کسانی می‌داند که از این دام رها شده‌اند.

این بیت یک بازتعریف جسورانه است. «سنی» در اینجا نه اشاره به یک فرقهٔ کلامی در برابر معتزله، بلکه مقامی معنوی است. سنی حقیقی کسی است که از پوسته‌ی ظواهر و داده‌های حسی عبور کرده و به «عالم معنا» راه یافته است. ابزار این عبور، «چشم عقل» است؛ نه عقل حسابگر و جزئی‌نگر، بلکه عقلی که با نور الهی روشن شده و توانایی دیدن حقایق غیبی را دارد.

صفت «خوش‌پی» برای چشم عقل به این معناست که این نوع نگرش، استوار، قابل اعتماد و تزلزل‌ناپذیر است، برخلاف دیدگاه مبتنی بر حواس که پیوسته در معرض خطا و تغییر است. بنابراین، اهل بینش واقعی کسانی هستند که پایه‌ی شناخت خود را بر این عقل استوار بنا کرده‌اند.