Baca› Kitab 3› Sisa kisah para pengganggu anak gajah› Bait 127
M3:127 — پس بنه بر جای هر دم را عوض / تا ز «واسجد واقترب» یابی غرض
M3:127
Makna · به زبانِ تو — Bahasamu · AI
Setiap detik kehidupan yang kau habiskan harus diganti dengan ibadah atau perbuatan bajik, agar kau dapat memahami dan mencapai tujuan sejati dari kedekatan spiritual dengan Tuhan.
Rumi menggunakan metafora ekonomi untuk menggambarkan kehidupan spiritual. Dalam bait-bait sebelumnya, ia melukiskan umur sebagai sekantong koin emas (hamiyān-e zar) dan waktu (siang dan malam) sebagai penukar uang yang terus-menerus mengambil koin-koin itu. Jika kita hanya mengambil dari gunung tanpa pernah mengisinya kembali, gunung itu pun akan runtuh. Demikian pula dengan umur kita; setiap napas adalah 'biaya' yang harus dibayar.
Bait ini adalah solusinya: kita harus secara sadar 'mengganti' (ʿavaz̤) setiap momen yang hilang dengan sesuatu yang bernilai—sebuah tindakan ibadah, zikir, atau pelayanan. Ini bukan sekadar transaksi, melainkan cara untuk mengubah kerugian (berlalunya waktu) menjadi keuntungan spiritual. Tujuannya (gharaż) adalah untuk mewujudkan esensi dari perintah Al-Qur'an, "Sujudlah dan mendekatlah" (QS 96:19). Kedekatan sejati dengan Tuhan bukanlah tujuan yang jauh, melainkan hasil dari mengisi setiap napas dengan kesadaran dan pengabdian.
- واسجد واقترب
- Kutipan dari Al-Qur'an (Surah Al-'Alaq, 96:19) yang berarti "Tetapi sujudlah dan mendekatlah (kepada Allah)". Ini adalah ayat terakhir dari surah yang diyakini sebagai wahyu pertama.
- غرض
- Tujuan, maksud, sasaran, inti. Dalam konteks ini, berarti tujuan atau makna sejati di balik perintah ilahi.
- عوض
- Pengganti, kompensasi, balasan. Di sini, merujuk pada tindakan spiritual atau amal saleh yang menggantikan waktu yang telah berlalu.
- دم
- Napas, hembusan; juga berarti 'sekejap' atau 'momen'. Rumi sering menggunakannya untuk menandakan unit terkecil dari kehidupan.
برای هر لحظهای از عمر که سپری میشود، باید عملی ارزشمند و معنوی جایگزین کنی تا به هدف نهایی که قرب و نزدیکی به خداوند است، دست یابی.
مولانا در ابیات پیشین، عمر را به کیسهای پر از سکههای طلا تشبیه میکند که روز و شب بیوقفه در حال خرج کردن آن هستند. او هشدار میدهد که این سرمایه محدود است و اگر فقط از آن برداشت کنیم و چیزی به جایش نگذاریم، بهزودی به پایان میرسد.
این بیت نتیجهی آن تمثیل است: «پس برای هر نفس و هر لحظهای که از دست میرود، یک "عوض" یا جایگزین قرار بده.» این جایگزین، عبادت، کار نیک، و تلاشی معنوی است که جای خالیِ زمانِ رفته را پر میکند. زندگی نباید یک روند مصرفیِ یکطرفه باشد، بلکه باید یک تبادل فعال باشد که در آن هر لحظه با عملی شایسته معاوضه میشود.
هدف نهایی این جایگزینی، درک غرض و مقصود آیهٔ قرآن «وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ» (سجده کن و نزدیک شو - سوره علق، آیه ۱۹) است. سجده در اینجا نماد نهایت بندگی، تسلیم و نیستی در برابر خداوند است. مولانا میگوید تنها با ارزش بخشیدن به تکتک لحظات عمر و صرف آنها در راه حق است که میتوان به مقام قرب الهی رسید. در غیر این صورت، عمر به هدر میرود و انسان با دست خالی و نرسیده به مقصد، از دنیا خواهد رفت.
- دم
- نفس، لحظه، آن
- عوض
- جایگزین، بدل، چیزی که به جای چیز دیگر قرار داده میشود
- واسجد واقترب
- بخشی از آیه ۱۹ سوره علق در قرآن: «سجده کن و [به خدا] نزدیک شو»
- غرض
- هدف، مقصود، نیت اصلی
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.