Baca› Kitab 5› Kisah budak perempuan yang bersetubuh dengan keledai nyonya, dan dia telah mengajarkan keledai itu cara bersetubuh seperti manusia, dengan memasukkan labu ke penis keledai agar tidak berlebihan. Sang nyonya mengetahui hal itu, tetapi tidak melihat trik labu. Dia mengirim budak perempuan itu dengan dalih ke tempat yang jauh, lalu bersetubuh dengan keledai tanpa labu dan binasa dalam kehinaan. Budak perempuan itu kembali larut malam dan meratap, "Wahai jiwaku dan wahai mataku yang terang, kau melihat penis, tapi tidak melihat labu. Kau melihat kemaluan, tapi tidak melihat yang lain. 'Setiap yang kurang itu terkutuk,' artinya setiap pandangan dan pemahaman yang kurang itu terkutuk. Jika tidak, orang-orang yang cacat fisik itu dirahmati, bukan terkutuk. Bacalah 'Tidak ada keberatan bagi orang buta.' Ayat itu menafikan keberatan, menafikan kutukan, menafikan teguran, dan kemurkaan.› Bait 1400
M5:1400 — هین ز حرص خویش میزان را مهل / آز و حرص آمد ترا خصم مضل
M5:1400
Makna · به زبانِ تو — Bahasamu · AI
این بیت هشدار میدهد که طمع و زیادهخواهی، دشمنی فریبکار است که تو را از راه به در میبرد؛ پس هرگز به خاطر آن، اصل تعادل و میانهروی را زیر پا نگذار.
این بیت در بطن داستان کنیزک و خاتون بیان میشود و درسی اخلاقی و عرفانی از آن بیرون میکشد. خاتون، نماد انسانی است که اسیر «نفس» (اینجا شهوت و حرص) شده است. او ظاهر عمل کنیزک (رابطه با خر) را میبیند اما از «دقیقه» و راز آن یعنی «کدو» که نماد «میزان» و اندازه است، غافل میماند. مولانا این داستان را به کل زندگی تعمیم میدهد و هشدار میدهد که حرص و طمع، دشمنی است که انسان را گمراه میکند و باعث میشود «میزان» را رها کند.
«میزان» در اینجا مفهومی کلیدی است. این واژه هم به معنای ترازوی عدالت و هم به معنای تعادل، اندازه و حد و مرز در هر کاری است. مولانا به سورهٔ «الرحمن» در قرآن اشاره میکند که در آن خداوند بر اهمیت «میزان» تأکید میورزد («وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ»). رها کردن این اصل الهی به خاطر پیروی از «آز و حرص»، مانند عمل مرگبار خاتون است که به بهای لذتی آنی، جان خود را از دست داد. این دشمن، «مضلّ» یا گمراهکننده است، زیرا لذت را در بیقیدی و افراط نشان میدهد، در حالی که هلاکت در همانجا نهفته است. پیام اصلی این است که پیروی از نفس و حرص، انسان را از درک حقیقت و رعایت حدود الهی باز میدارد و به نابودی میکشاند.
- هین
- آگاه باش، هشدار
- مهل
- رها نکن، ترک نکن (فعل امر از مصدر هلیدن)
- آز
- طمع، حرص، زیادهخواهی
- خصم
- دشمن
- مضل
- گمراهکننده، فریبدهنده
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.