M5:40 — چار مرغ معنوی راه‌زن / کرده‌اند اندر دل خَلقان وطن

Rumi está interpretando alegóricamente la historia coránica de Abraham, a quien se le ordena sacrificar cuatro aves y luego resucitarlas (Corán 2:260). Para Rumi, este no es un evento histórico literal, sino una instrucción para el camino espiritual. Las «cuatro aves» son una metáfora de cuatro rasgos básicos y destructivos del alma (nafs) que impiden el progreso espiritual.

Este verso en particular, el M5:40, establece la naturaleza y la ubicación de estas aves. No son criaturas externas, sino «espirituales» (maʿnavī), es decir, realidades internas y psíquicas. Se las describe como «bandoleras del camino» (rāh-zan), una imagen poderosa que las presenta como ladronas que asaltan a los viajeros en la senda hacia Dios, robándoles la fe, la paz y la sinceridad. Su crimen es haber hecho su «morada» (vaṭan) en el corazón de la gente (khalqān), lo que indica cuán profundamente arraigadas y normalizadas están estas tendencias negativas en la condición humana.

Inmediatamente después de este verso, Rumi identificará a estas cuatro aves con animales específicos, cada uno representando un vicio: el pato (la avaricia), el pavo real (la vanagloria), el cuervo (la ambición desmedida) y el gallo (la lujuria). El mandato de «decapitarlas», mencionado en los versos anteriores, es una llamada a someter y transformar estas cualidades mediante la disciplina espiritual, no a erradicarlas, sino a resucitarlas de una «manera diferente» para que ya no causen daño.

این بیت بخشی از تفسیر عرفانی مولانا بر داستان قرآنی حضرت ابراهیم (ع) و چهار پرنده است. در آن داستان، خداوند به ابراهیم دستور می‌دهد که چهار پرنده را بگیرد، آنها را ذبح کند و سپس بخواند تا زنده به سویش بازگردند. مولانا این چهار پرنده را نماد چهار خصلت ویرانگر نفسانی می‌داند که راه رسیدن انسان به حقیقت را می‌بندند و همچون دزدان سرگردنه، سالک را از مسیر معنوی منحرف می‌کنند.

این «چهار مرغ معنوی» در واقع استعاره‌ای از صفات درونی هستند، نه پرندگان واقعی. مولانا تأکید می‌کند که این خصلت‌ها در دل همه‌ی انسان‌ها («خلقان») خانه کرده‌اند و یک چالش عمومی برای بشریت هستند. در ابیات بعدی، او این چهار مرغ را مشخص می‌کند: مرغابی نماد «حرص»، طاووس نماد «جاه‌طلبی»، کلاغ نماد «آرزوهای دور و دراز دنیوی» و خروس نماد «شهوت» است.

بنابراین، این بیت مقدمه‌ای است برای معرفی دشمنان درونی که هر انسانی برای رسیدن به رهایی و حیات معنوی ابدی، باید همچون ابراهیم خلیل، آنها را در خود شناسایی کرده و «سر ببرد»؛ یعنی بر آنها غلبه کند.