Baca› Kitab 6› Kisah para pencuri malam di mana Sultan Mahmud jatuh di antara mereka pada malam hari, 'Aku adalah salah satu dari kalian', dan ia mengetahui keadaan mereka, dan seterusnya› Bait 2886

M6:2886 — ای مشیر ما تو اندر خیر و شر / از اشارتهات دل‌مان بی‌خبر

ای مشیر ما تو اندر خیر و شراز اشارتهات دل‌مان بی‌خبر
✦ Render bait ini dalam Bahasa Indonesia

M6:2886

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dari rekaman kuliah Masnavi-nya

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای کسی که راهنمای ما در نیک و بد هستی، اما دل‌های ما از اشارات تو بی‌خبر است. معنا: این بیت، خداوند را که تدبیرکنندهٔ نهایی خیر و شر است، مخاطب قرار می‌دهد و بیان می‌دارد که ما انسان‌ها به دلیل محدودیت‌های ادراکی و تمرکز بر علل ظاهری، از اشارات و تدبیر پنهان او غافلیم.

شرح

بی‌تردید این ابیات خطاب به حضرت حق است؛ به پروردگاری که نه فقط شاهد و ناظر بر احوال ماست، بلکه خود در گرم و سرد زندگی، مشاور و راهنمای ماست. اما چرا با وجود حضور و اشارات بی‌شمار او، دل‌های ما چنین بی‌خبر و غافل است؟ مولانا در اینجا به نکته‌ای کانونی در باب معرفت‌شناسی عرفانی اشاره می‌کند: ما «سبب‌بینیم». یعنی چشمان ما در علل ظاهری و قوانین علیت طبیعی محبوس مانده و از دیدن دست پنهان کارساز، محروم است. مولانا، همچون غزالی، تصویری درخشان به دست می‌دهد: طبیعت، دستکش خداوند است. ما این دستکش پر نقش و نگار و پر فعل و انفعال را می‌بینیم و پنداریم که اوست که کارساز است. اما دست اصلی که این دستکش را می‌جنباند، پنهان مانده است. این حکایت، قصهٔ مورچه‌ای است که بر صفحهٔ کاغذ می‌خزد و تنها نوک قلم را می‌بیند که خطوطی می‌کشد؛ نهایتاً اگر دیدش وسیع‌تر شود، به دست می‌رسد و فراتر از آن، به مغز و قلب فرمان‌دهنده. اما عمدهٔ ما در همان سطح دو بُعدیِ صفحهٔ کاغذ می‌مانیم و جز مرکب و قلم نمی‌بینیم. این «چشم‌بندِ دیدِ سبب»، به باور مولانا، نه یک نقص مطلق، بلکه حکمتی الهی است. اگر این «پردهٔ غفلت» دریده شود و ما هر لحظه شاهد مسبب‌الاسباب باشیم، انتظام عالم و نظام طبیعی زندگی بر هم خواهد خورد. لذا این حجب، در نوع خود مصلحتی عظیم است، مگر برای تیزچشمانی که از «غار افلاطون» رها شده‌اند و توان دیدن ماورای سایه‌ها را یافته‌اند. اینان همان کسانی هستند که فردا، هم شاهد ما خواهند بود و هم شفیع، زیرا دیده‌شان برگزیده شده تا «در شب»، آفتاب را ببیند.

نکات کلیدی

  • خداوند، علی‌رغم پنهان‌ماندن، مشاور و راهنمای ما در تمامی امور هستی است.
  • بی‌خبری دل‌های ما از اشارات الهی، از «سبب‌بینی» و تمرکز صرف بر علل ظاهری ناشی می‌شود.
  • مولانا جهان را به «دستکش خداوند» تشبیه می‌کند که ما دستِ پشت آن را نمی‌بینیم.
  • محدودیت ادراکی ما و پردهٔ غفلت، حکمتی الهی برای حفظ نظام و انتظام عالم است.
  • تنها «تیزچشمان» و عارفان، قادرند از ورای علل ظاهری، دست پنهان پروردگار را مشاهده کنند.

Sources: d6-s66 · 00:10:43

❋

به زبانِ تو — Bahasamu · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.