Baca› Kitab 6› Kisah Imru' al-Qais, yang merupakan raja Arab dan sangat tampan, Yusuf zamannya, dan wanita-wanita Arab seperti Zulaikha tergila-gila padanya, dan ia adalah penyair yang pandai merangkai kata. Mengapa ia meratap dan meratap, padahal semua wanita mencarinya dengan sepenuh hati? Mungkinkah ia tahu bahwa semua ini hanyalah gambaran dari bentuk-bentuk yang terukir di papan-papan tanah? Akhirnya, Imru' al-Qais mengalami suatu keadaan di mana ia melarikan diri dari kerajaan dan anak-anaknya di tengah malam, menyembunyikan diri dalam jubah, dan pergi dari satu negeri ke negeri lain untuk mencari seseorang yang suci dari negeri itu, 'Dia melimpahkan rahmat-Nya kepada siapa yang Dia kehendaki,' dan seterusnya› Bait 3987

M6:3987 — آن ملک برخاست شب شد پیش او / گفته او را ای ملیک خوب‌رو

آن ملک برخاست شب شد پیش اوگفته او را ای ملیک خوب‌رو
✦ Render bait ini dalam Bahasa Indonesia

M6:3987

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dari rekaman kuliah Masnavi-nya

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن پادشاه (روم)، شبانه برخاست و به نزد او رفت. به او گفت: «ای پادشاهِ زیبارو!» معنا: این بیت، آغاز گفت‌وگوی پادشاه روم با امروالقیس است، که در آن پادشاه روم به دیدار امروالقیسِ خشت‌زن رفته و او را با تعابیری ستایش‌آمیز خطاب می‌کند.

شرح

این بیت، نقطه‌ی آغازین یکی از داستان‌های شورانگیز و نمادین مثنوی است؛ داستان امروالقیس، پادشاهی که از بیداد و جنگ گریخته و به تبوک، در قلمرو روم بیزانس، پناه آورده بود و به خشت‌زنی روزگار می‌گذراند. برخی او را شناختند و خبر به پادشاه روم رسید. در اینجاست که مولانا صحنه را برای رویارویی دو پادشاه، یکی ظاهری و یکی باطنی، آماده می‌کند. پادشاه روم، برخاسته، شبانه به سراغ امروالقیس می‌رود. این «برخاستن در شب» خود نمادی از جستجوی پنهانی و احترام آمیز است؛ او نه از سر قدرت‌نمایی که از سر حیرت و کنجکاوی به دیدار این پادشاه گمنام آمده است. خطاب او به امروالقیس، «ای ملیک خوب‌رو»، آغازی ستایش‌آمیز است که هم زیبایی ظاهری امروالقیس را تصدیق می‌کند و هم به ولایت پنهان او اذعان دارد. مولانا در ابیات بعدی نیز بر این نکته تأکید می‌کند که امروالقیس نه تنها به یوسف تشبیه می‌شود، که دارای «دو ملکت» است: یکی ملکِ جمال و دیگری ملکِ بلاد (سرزمین). یعنی او هم پادشاه بوده و هم زیبارو. مردان از شمشیرش بنده بوده‌اند و زنان از روی چون آفتابش. این ستایش‌ها و دعوت به ماندن و حتی سلطنت بر روم، همه زمینه‌ساز چیزی است که در ادامه رخ می‌دهد: امروالقیس با کلامی نافذ، مملو از عشق و درد، چنان در پادشاه روم تأثیر می‌گذارد که او نیز دست از تخت و تاج می‌شوید و همسفر عشق می‌شود. مولانا از این رویداد نتیجه می‌گیرد که این اولین بار نیست که عشق چنین می‌کند و پادشاهی را از تخت برمی‌کند و به بیچارگی می‌کشاند. در واقع، اینجا عشق است که به عنوان «منِّ اخیر» یا «جزء اخیر علت تامه» عمل می‌کند؛ یعنی همان وزن نهایی که با آمدنش، کشتی وجود آدم را غرق می‌کند و او را از قید دنیا و تعلقات آن آزاد می‌سازد. عشق، غذای جان است که هرگاه فرا رسد، انسان را از تمام خواسته‌ها و گرسنگی‌های دنیوی سیر می‌کند و چشم او را از هرچه غیر معشوق است می‌بندد.

نکات کلیدی

  • شروع داستان امروالقیس، نمادی از فرار از قدرت دنیوی به سوی گمنامی و طلب عشق.
  • ملاقات شبانه پادشاه روم با امروالقیس، نشانه‌ای از احترام پنهان و جستجوی حقیقت.
  • خطاب «ای ملیک خوب‌رو» اذعان به جمال ظاهری و ولایت باطنی امروالقیس است.
  • عشق، نیرویی است که پادشاهان را از تخت برمی‌کند و آن‌ها را به ورطه گمنامی می‌کشاند.
  • مولانا عشق را «منّ اخیر» یا «جزء اخیر علت تامه» می‌داند که با آمدنش، تمام تعلقات دنیوی را زایل می‌کند.
  • عشق غذای جان است که آدمی را از گرسنگی‌های مادی سیر می‌کند و چشمش را از غیر معشوق می‌پوشاند.

Sources: d6-s89 · 00:22:55 d6-s89 · 00:24:57 d6-s89 · 00:28:24

❋

به زبانِ تو — Bahasamu · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.