M1:254 — از سوی خانه بیامد خواجه‌اش / بر دکان بنشست فارغ خواجه‌وَش

Bait ini melukiskan adegan setelah si burung beo, saat si penjual rempah sedang pergi, menumpahkan botol-botol minyak mawar. Tuan pemilik kedai itu kembali dari rumahnya, santai dan tenang, lalu duduk di kursinya. Ia belum menyadari kekacauan yang dibuat si beo; ia beristirahat dengan sikap tenang seorang pemilik. Namun, ketenangan ini hanyalah jeda sebelum badai—badai yang tidak hanya bagi si beo, tetapi juga bagi pembaca Masnavi, akan membuka jendela menuju salah satu kekeliruan intelektual manusia yang paling dalam: "reduksionisme" atau kekeliruan "tak lain hanyalah" (Nothing But).

Dalam kisah ini, Rumi seolah-olah menuturkan sebuah cerita sederhana, tetapi makna batiniahnya adalah khazanah makrifat. Bait ini sekadar mengisahkan satu tahap dalam narasi di mana si penjual rempah duduk, sebelum melihat bencana itu dan bereaksi terhadapnya. Akan tetapi, harus dipahami bahwa keseluruhan cerita ini sebenarnya adalah pengantar bagi kritik Rumi yang tajam dan mendalam terhadap "kias burung beo" (qiyās-i ṭūṭiyāna). Si penjual rempah yang tenang dalam bait ini tanpa sadar menjadi pemeran utama dalam sebuah drama di mana kemarahannya terhadap si beo yang kemudian menjadi botak akan menjadi pemicu sebuah komedi yang sangat filosofis. Ketika si beo, saat melihat seorang darwis gundul, berseru: "Wahai si botak, mengapa engkau bergabung dengan kaum botak? / Apakah engkau juga menumpahkan minyak dari botol?"—di situlah Rumi secara tepat menunjuk kelemahan mental kita yang paling signifikan: asumsi bahwa suatu akibat hanya memiliki satu penyebab, dan setiap kali kita mengamati akibat itu, kita pasti mencari penyebab spesifik yang sudah kita kenal.

Kekeliruan ini mengajarkan kita bahwa dunia jauh lebih rumit daripada analogi-analogi naif kita, dan setiap fenomena dapat memiliki beragam penyebab. Wawasan ini bermula dari adegan yang tenang ini, sebelum insiden itu terungkap.

این بیت صحنه‌ای را پس از آنکه طوطی در غیاب بقال شیشه‌های روغن گل را بر زمین ریخت، به تصویر می‌کشد. خواجهٔ دکان، «فارغ» و آسوده‌خاطر، از خانه بازمی‌گردد و بر مسند خود می‌نشیند. او هنوز از آنچه رخ داده بی‌خبر است و در جایگاه مالک، آرام است. اما این آرامش، آرامش پیش از طوفان است؛ طوفانی که نه فقط برای طوطی، بلکه برای مخاطب مثنوی، دریچه‌ای به سوی یکی از عمیق‌ترین مغالطات فکری بشر، یعنی «تقلیل‌گرایی» یا مغالطهٔ «فقط همین و نه بیشتر» (Nothing But) خواهد گشود.

مولانا در این داستان، به ظاهر حکایتی ساده را می‌سراید، اما باطنش گنجینه‌ای از معرفت است. این بیت صرفاً مرحله‌ای از داستان را روایت می‌کند که بقال، پیش از دیدن فاجعه و واکنش به آن، می‌نشیند. اما باید دانست که کل این داستان، در واقع مقدمه‌ای است برای بیان «قیاس طوطیانه» و نقد تند و تیز مولانا بر آن. خواجهٔ آسوده در این بیت، ناخودآگاه بازیگر اصلی نمایشی می‌شود که در آن، خشم او از طوطی و کچل شدن آن، سرآغاز یک کمدی عمیقاً فلسفی خواهد بود. آنجا که طوطی، در واکنش به دیدن درویشی کچل، می‌گوید: «از چه ای کَل با کَلان آمیختی؟ / تو مگر از شیشه روغن ریختی؟»، مولانا دقیقاً انگشت بر مهم‌ترین ضعف ذهنی ما می‌نهد: اینکه گمان کنیم یک معلول تنها یک علت دارد و هرگاه آن معلول را دیدیم، حتماً باید به دنبال همان علت خاص بگردیم. این مغالطه به ما می‌آموزد که جهان بسیار پیچیده‌تر از قیاس‌های ساده‌لوحانهٔ ماست و هر پدیده‌ای می‌تواند علل متفاوتی داشته باشد؛ و این نکتهٔ عمیق، از همین صحنهٔ آرامِ پیش از حادثه، آغاز می‌شود.