Leggi› Libro 1› La storia del droghiere e del pappagallo, e come il pappagallo versò l'olio nel negozio› Distico 321
M1:321 — بشنود آن مرغ بانگ جنس خویش / از هوا آید بیابد دام و نیش
M1:321
شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: آن مرغ (پرنده) صدای همجنس خود را میشنود / از هوا به زیر میآید و خود را در دام و نیش (صیاد) مییابد. معنا: این بیت دربارهٔ فریبخوردن پرندهای است که به گمان یافتن همنوع، به دام صیاد میافتد و به مخاطب هشدار میدهد که در برابر مدعیان دروغین هوشیار باشد.
شرح
این بیت هشداری است کوبنده از جانب مولانا به سالکان و طالبان حقیقت، در باب فریبکاریهای مدعیان دروغین. درست پیش از این، مولانا از حیرانی در وجه خدا سخن میگفت؛ از این که بعضی چهرهشان چنان غرق حق است که گویی خود وجهالله شدهاند. اما بلافاصله پس از آن، مولانا گوشزد میکند که مبادا این مقام والا وسیلهای برای فریب جاهلان شود. میفرماید: «چون بسی ابلیس آدمروی هست / پس به هر دستی نشاید داد دست». یعنی شیاطین بسیاری در لباس آدمیان و در کسوت درویشان و اهل حق پنهان شدهاند. پس به هر دستی که به ظاهر دست ولایت و ارشاد است، نباید اعتماد کرد و بوسه زد.
مولانا در این بیت دقیقاً سازوکار این فریب را توضیح میدهد. صیادان برای شکار مرغان، صدای همجنس خود آن پرنده را درمیآورند – بانگ صفیر میزنند. مرغ بیچاره از بالای هوا، به گمان اینکه همنوعی از او در زمین است، فریب میخورد و با عشق و امید به سمت آن صدا میآید. اما به جای همجنس، چیزی جز دام و نیش مرگبار نمییابد. این دام گسترده است برای صید دلهای سادهلوحان و سلیمانی که از سر پاکدلی و شوق، به هر صدایی که بوی عرفان میدهد اعتماد میکنند.
این تمثیل، نقدی است گزنده بر صوفیان و درویشان دروغین و مدعیان شیادی که «حرف درویشان بدزدد مرد دون / تا بخواند بر سلیمی زان فسون». این فرومایگان، سخنان مردان حق را به سرقت میبرند و آن را بر سرِ سادهدلان (سلیم در اینجا به معنای سادهلوح است، نه به معنای سالم یا مارگزیده) میخوانند تا آنان را افسون کنند و به دام خود بیفکنند. مولانا با قاطعیت این دو گروه را از هم متمایز میکند: «کار مردان روشنی و گرمی است / کار دونان حیله و بیشرمی است». مردان حقیقی به جهان و جانها روشنی و گرما میبخشند، اما دونصفتان فقط به دنبال حیله و بیشرمی و کسب منفعتاند.
این مدعیان دروغین، به قول مولانا، «شیر پشمین از برای کد کنند». یعنی همانند پوست شیری پشمینه که با پوشال پر شده و برای گدایی و نمایش به کار میرود، خود را در لباس اولیا میآرایند تا کاسبی کنند و دلها را بفریبند. حتی تا آنجا پیش میروند که «بو مسیلم را لقب احمد کنند»، یعنی مدعیان نبوت و ولایت دروغین، خود را به جای پیامبران و اولیای واقعی جا میزنند. اما معیار تمییز این دو، نتیجه و ثمره است: «آن شراب حق ختامش مشک ناب / باده را ختمش بود گند و عذاب». شراب حق (معرفت و عشق حقیقی) همچون مشک، جان را معطر و عقل را بیدار میکند، در حالی که بادهٔ دروغین (ادعاهای باطل) جز سردرد و بوی گند و تباهی به بار نمیآورد. پس باید هوشیار بود و از روی میوه، ریشه را بازشناخت.
نکات کلیدی
- هشدار مولانا در برابر مدعیان دروغین حقیقت و شیاطین در لباس آدمیان.
- استفاده از تمثیل صیاد و مرغ برای توضیح مکانیسم فریب: تقلید صدای حق برای به داماندازی سادهدلان.
- تفاوت اساسی «مردان حق» (روشنیبخش و گرمابخش) با «دنان» (حیلهگر و بیشرم).
- مدعیان کاذب همانند «شیر پشمین» یا «مسیلمه کذاب»اند که برای گدایی و فریب خود را میآرایند.
- معیار تشخیص حقیقت از باطل در نتیجه و ثمره است: شراب حق معطر و بیدارکننده، باده باطل بدبو و ویرانگر.
Sources: d1-s24 · 01:25:59
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: That bird hears the call of its own kind / It comes down from the air and finds the snare and sting. Meaning: This verse illustrates how a bird, hearing a deceptive call resembling its own kind, descends from the sky only to fall into a fowler's trap, serving as a warning against being misled by false pretenses.
Explanation
This verse serves as a potent warning from Mowlana to seekers of truth against the deceptions of false claimants. Immediately prior to this, Mowlana spoke of the state of hīrānī (bewilderment) in the divine presence, where some countenances are so imbued with truth that they appear as the very "Face of God" (wajh-ullah). Yet, he swiftly cautions that this exalted station must not become a means for deceiving the naive. He states: "For there are many devils in human form / So one should not give one's hand to every hand." This implies that many devils disguise themselves as human beings, donning the robes of dervishes and people of truth. Therefore, one must not trust and kiss every hand that outwardly presents itself as a hand of spiritual authority and guidance.
Mowlana, in this beyt, precisely explains the mechanism of such deception. Fowlers, in order to trap birds, imitate the call of that bird's own kind — they emit a bāng-e safīr (a whistling call). The poor bird, from high in the air, deluded into thinking one of its own kind is on the ground, is tricked and descends with love and hope towards that sound. But instead of its kin, it finds nothing but a deadly snare and sting. This trap is laid to ensnare the hearts of the simple-minded and the gullible (salīm here meaning naive, not healthy or snake-bitten) who, out of pure-heartedness and longing, trust every sound that carries the scent of mysticism.
This simile is a bitter critique of false Sufis, fraudulent dervishes, and charlatans who "steal the words of dervishes, the vile man / to enchant a simpleton with those spells." These base individuals purloin the sayings of true men of God and recite them to naive individuals (salīm, in this context, refers to a simple-hearted, gullible person) to cast a spell over them and trap them. Mowlana emphatically distinguishes these two groups: "The work of men is light and warmth / The work of vile ones is trickery and shamelessness." True men of God impart light and warmth to the world and souls, whereas the base-natured are only after deceit, shamelessness, and personal gain.
These false claimants, in Mowlana's words, "make a woolen lion for begging." That is, like a woolen lion's hide stuffed with straw, used for begging and show, they adorn themselves in the garb of saints to ply their trade and deceive hearts. They even go so far as to "give the title of Ahmad to Musaylima," meaning that false prophets and claimants of spiritual authority impersonate true prophets and saints. But the criterion for distinguishing between the two is the outcome and the fruit: "The wine of truth, its seal is pure musk / But the end of false wine is stench and torment." The wine of truth (genuine gnosis and love), like musk, perfumes the soul and awakens the intellect, whereas false wine (empty claims) brings nothing but headache, stench, and corruption. Therefore, one must be vigilant and discern the root by its fruit.
Key takeaways
- Mowlana's warning against false claimants to truth and devils disguised as humans.
- The use of the fowler-and-bird simile to explain the mechanism of deception: imitating the voice of truth to ensnare the naive.
- The fundamental difference between "men of truth" (light-giving and warming) and "vile ones" (deceitful and shameless).
- False claimants are like "woolen lions" or "Musaylima the Liar," adorning themselves for begging and deception.
- The criterion for distinguishing truth from falsehood lies in its outcome and fruit: true wine is fragrant and awakening, false wine is foul-smelling and ruinous.
Sources: d1-s24 · 01:25:59
به زبانِ تو — La tua lingua · AI
Bait ini menggambarkan seekor burung yang tertipu oleh suara yang menyerupai kaumnya, lalu turun dari angkasa hanya untuk terperangkap dalam jerat pemburu; ini adalah peringatan agar waspada terhadap para penipu.
Bait ini merupakan peringatan keras dari Rumi kepada para pencari kebenaran (salik) agar waspada terhadap tipu daya para guru palsu. Tepat sebelumnya, Rumi sedang membahas keadaan hairani (kekaguman yang melimpah) di hadirat Tuhan, di mana wajah sebagian orang begitu tenggelam dalam Kebenaran seolah-olah mereka telah menjadi Wajah Tuhan (wajh-Allah). Namun, Rumi segera mengingatkan agar kedudukan luhur ini tidak menjadi sarana untuk menipu orang-orang yang naif. Ia berkata, "Sebab banyak Iblis berwajah manusia / Maka tak setiap tangan patut disambut."
Dalam bait ini, Rumi menjelaskan mekanisme penipuan tersebut. Para penangkap burung menirukan suara burung sejenisnya—mereka bersiul (bang-e safir) untuk memancing. Burung malang yang terbang di angkasa, karena menyangka ada kawannya di darat, tertipu dan turun dengan penuh harapan. Namun, alih-alih menemukan kaumnya, ia hanya mendapati jerat dan sengat yang mematikan. Perangkap ini ditebar untuk menjerat hati orang-orang yang tulus dan lugu, yang karena kemurnian hati dan kerinduannya, mudah percaya pada setiap suara yang beraroma spiritualitas.
Perumpamaan ini adalah kritik tajam terhadap para sufi dan darwis palsu yang "mencuri ucapan para darwis, si manusia hina / untuk membacakan mantra pada si lugu." Orang-orang rendah ini mengambil perkataan para manusia Tuhan sejati dan menggunakannya untuk menyihir dan menjebak orang-orang yang berhati sederhana. Rumi dengan tegas membedakan kedua kelompok ini: "Pekerjaan para ksatria ruhani adalah cahaya dan kehangatan / pekerjaan si hina adalah tipu daya dan nirrasa malu." Para manusia sejati menebarkan cahaya dan kehangatan bagi jiwa, sementara mereka yang berwatak rendah hanya mencari keuntungan lewat muslihat.
- نیش
- Sengat, duri, atau ujung tajam dari jerat yang melukai. Dalam konteks ini, bermakna penderitaan atau kematian yang ditemukan di dalam perangkap.
- دام
- Jaring, jerat, atau perangkap yang digunakan untuk menangkap burung atau hewan lain.
- جنس
- Jenis, kaum, atau spesis. Di sini merujuk pada 'kaumnya sendiri' atau 'spesis yang sama' dengan sang burung.
- بانگ
- Suara, panggilan, atau teriakan yang keras. Dalam konteks ini, siulan penangkap burung yang meniru suara burung lain.
این بیت دربارهٔ فریب خوردن پرندهای است که به گمان یافتنِ همنوع، به دام صیاد میافتد و به مخاطب هشدار میدهد که در برابر مدعیان دروغین هوشیار باشد.
این بیت هشداری کوبنده از جانب مولانا به سالکان و طالبان حقیقت در باب فریبکاریهای مدعیان دروغین است. درست پیش از این، مولانا از حیرانی در وجه خدا سخن میگفت و اینکه برخی چنان غرق حق میشوند که گویی خودِ وجهالله شدهاند. اما بلافاصله هشدار میدهد که مبادا این مقام والا وسیلهای برای فریب شود: «چون بسی ابلیسِ آدمروی هست / پس به هر دستی نشاید داد دست». یعنی شیاطین بسیاری در لباس انسانها و در کسوت درویشان پنهان شدهاند و نباید به هر دستی که به ظاهر دست ارشاد و ولایت است، اعتماد کرد.
مولانا در این بیت، سازوکار این فریب را بهدقت توضیح میدهد. صیادان برای شکار پرندگان، صدای همجنسِ همان پرنده را تقلید میکنند. مرغ بیچاره از آسمان، به گمان اینکه همنوعی روی زمین است، فریب میخورد و با عشق و امید به سمت آن صدا فرود میآید. اما به جای همنوع، چیزی جز دام و نیشی مرگبار نمییابد. این تمثیل، نقدی گزنده بر صوفیان و درویشان دروغین و مدعیان شیادی است که «حرفِ درویشان بدزدد مردِ دون / تا بخواند بر سلیمی زان فسون». این فرومایگان، سخنان مردان حق را میدزدند تا سادهدلان را با آن افسون کرده و به دام خود بیفکنند.
مولانا با قاطعیت این دو گروه را از هم جدا میکند: «کارِ مَردان روشنی و گرمیَست / کارِ دونان حیله و بیشرمیَست». مردان حقیقی به جهان و جانها روشنایی و گرما میبخشند، اما دونصفتان تنها به دنبال حیله و منفعتطلبیاند. این مدعیان دروغین، مانند «شیر پشمین» برای گدایی یا «مُسَیلِمَه کذّاب» هستند که خود را به جای پیامبر جا زد. معیار تشخیص حق از باطل، ثمره و نتیجهٔ آن است: «آن شراب حق خِتامش مُشکِ ناب / باده را ختمش بود گَند و عذاب». معرفت حقیقی جان را معطر و عقل را بیدار میکند، اما ادعاهای باطل جز تباهی و رنج به بار نمیآورد.
- بانگ
- صدا، فریاد، آواز بلند
- جنس خویش
- همنوع خود، همجنس خود
- نیش
- در اینجا به معنای هر چیز تیز و آسیبزننده در دام است، آنچه باعث مرگ میشود.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.