Leggi› Libro 1› Come il re si innamorò della schiava malata e cercò di curarla› Distico 50
M1:50 — ای بسا ناورده اِستثنا به گُفت / جان او با جانِ استثناست جفت
M1:50
Significato · به زبانِ تو — La tua lingua · AI
অনেকে মুখে ‘আল্লাহ্ চাইলে’ (ইনশাআল্লাহ) না বললেও, তাদের অন্তর সম্পূর্ণরূপে ঈশ্বরের ইচ্ছার কাছে সমর্পিত থাকে।
এই শ্লোকটি আগের দুটি শ্লোকের একটি সূক্ষ্ম পরিপূরক। আগের শ্লোকে রুমি সেইসব অহংকারী চিকিৎসকদের সমালোচনা করেছেন যারা নিজেদের ক্ষমতার দম্ভে ‘ইনশাআল্লাহ’ বা ‘আল্লাহ্র ইচ্ছায়’ বলতে ভুলে গিয়েছিল। তিনি বলেন যে এই ‘ভুলে যাওয়া’ কেবল একটি শব্দ বাদ দেওয়া নয়, বরং এটি অন্তরের ঔদ্ধত্য ও কঠিনতার (কাসওয়াত) লক্ষণ।
কিন্তু এই শ্লোকে রুমি একটি বিপরীত ও গভীরতর ধারণা তুলে ধরছেন। তিনি বলছেন, এমন অনেক মানুষ আছেন যারা হয়তো মুখে আনুষ্ঠানিকভাব ‘ইনশাআল্লাহ’ বলেন না, কিন্তু তাদের আত্মা বা সত্তার মূল সুরটিই হলো ঈশ্বরের ইচ্ছার প্রতি পূর্ণ সমর্পণ। তাদের প্রতিটি কাজ, প্রতিটি চিন্তা ঐশ্বরিক ইচ্ছার সাথে একাত্ম হয়ে থাকে। তাদের নীরবতাই হলো সবচেয়ে বড় ‘ইনশাআল্লাহ’।
সুতরাং, রুমি এখানে বাহ্যিক আচার এবং আন্তরিক অবস্থার মধ্যে পার্থক্য করছেন। চিকিৎসকদের সমস্যাটি ছিল কেবল একটি শব্দ না বলায় নয়, বরং তাদের অন্তরে যে অহংকার ছিল, সেটিই মূল সমস্যা। অন্যদিকে, প্রকৃত বিশ্বাসীর পরিচয় তার মুখের কথায় নয়, তার আত্মার বিনম্র সমর্পণে, যা ‘ইনশাআল্লাহ’-এর মূল সারমর্ম।
- اِستثنا
- ব্যতিক্রম; এখানে নির্দিষ্টভাবে ‘ইনশাআল্লাহ’ (যদি আল্লাহ্ চান) বলার প্রথাকে বোঝানো হয়েছে, যা কোনো কাজের ঐশ্বরিক অনুমোদনের স্বীকৃতি দেয়।
- ای بسا
- আহা, কতই না; এমন অনেক...
- جفت
- জোড়া, মিলিত, সংযুক্ত।
- گُفت
- বলা, উক্তি, বাচন।
Rumi observes that a person's inner state of dependence on God's will can exist even if they don't verbally express "God willing" (inshallah), and conversely, merely saying the words doesn't guarantee a true inner submission.
This couplet appears in the story of the king and the sick slave-girl. The king has summoned all the physicians to cure his beloved, and they, in their arrogance, boast of their skills without uttering "God willing" (انشاءالله, inshallah). Rumi uses this moment to distinguish between a mere verbal utterance and a genuine inner state of reliance on God. The preceding couplet (M1:49) clarifies that by 'omitting the exception' (ترک استثنا), he means an inner 'hardness of heart' (qaswati) and not just the absence of the spoken phrase. This couplet (M1:50) then reinforces that distinction: many a person might not say inshallah, yet their very soul is deeply connected to the reality of God's will, meaning they live in a state of inner submission. Conversely, someone might utter the words, but their heart remains far from true reliance. The physicians, in their overconfidence, failed to acknowledge divine agency, leading to their eventual failure to cure the slave-girl, as described in subsequent verses.
- استثنا
- The 'exception'; in this context, referring to the phrase 'inshallah' (God willing), which acknowledges divine will as an exception to human plans.
- جفت
- Yoked, paired, joined; here, meaning intrinsically connected or aligned with.
این بیت میگوید که بسیاری از افراد، اگرچه به زبان «انشاءالله» نمیگویند، اما در عمق وجودشان به قدرت و اراده خداوند معتقدند و به آن تکیه دارند.
این بیت در ادامه داستان پادشاهی میآید که کنیزکی بیمار را دوست میدارد و برای درمان او طبیبان بسیاری را گرد میآورد. این طبیبان، از سر غرور و خودبینی، بدون اینکه «انشاءالله» بگویند و کار خود را به اراده خداوند بسپارند، مدعی میشوند که هر دردی را درمان میکنند. مولانا در اینجا به نکتهای عمیقتر از صرف گفتن یا نگفتن «انشاءالله» اشاره میکند. او میگوید که گاهی اوقات، افراد ممکن است به زبان این کلمه را به کار نبرند، اما در باطن و جانشان، کاملاً به توکل و وابستگی به خداوند ایمان دارند و روحشان با روحِ تسلیم به اراده الهی گره خورده است. این حالت درونی، بسیار ارزشمندتر از گفتن زبانی است که همراه با غرور و بیتوجهی به قدرت مطلق خداوند باشد. در واقع، مولانا میخواهد بگوید که مهمتر از لفظ، حالتی درونی از فروتنی و اعتراف به محدودیتهای انسانی در برابر قدرت الهی است. طبیبان داستان، اگرچه شاید به زبان خدا را انکار نمیکردند، اما در عمل و در حالت روحیشان، خود را مستقل از اراده الهی میدانستند و همین امر سبب شکستشان شد.
- استثنا
- در اینجا منظور گفتن «انشاءالله» است؛ یعنی کاری را مشروط به خواست خداوند کردن.
- جفت
- همراه، یکی شده، قرین.
- ای بسا
- چه بسیار، چه فراوان.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.