Leggi› Libro 5› Una storia che risponde al determinista e dimostra la libertà di scelta e la validità del comando e del divieto, e spiega che la scusa del determinista non è accettata in nessuna nazione e in nessuna religione, e non porta alla liberazione dalla punizione dell'azione che ha commesso, proprio come il determinista Iblis non fu liberato quando disse: "Perché mi hai sviato". E poco indica molto› Distico 3094
M5:3094 — زانک بیخواه تو خود کفر تو نیست / کفر بیخواهش تناقض گفتنیست
M5:3094
Significato · به زبانِ تو — La tua lingua · AI
کفر و بیدینی تنها زمانی به تو نسبت داده میشود که با اراده و خواست خودت آن را انتخاب کرده باشی؛ تصور کفر بدون وجود اراده، یک تناقض منطقی است.
این بیت در میانهٔ بحثی طولانی دربارهٔ جبر و اختیار قرار دارد. مولانا در اینجا استدلالی قاطع علیه جبریون (کسانی که معتقدند انسان از خود ارادهای ندارد و همه چیز تقدیر الهی است) مطرح میکند.
منطق مولانا ساده و کوبنده است: اگر اراده و «خواست» تو در کار نباشد، چگونه میتوان «کفر» را به تو نسبت داد؟ کفر، به معنای انکار آگاهانهٔ حقیقت، ماهیتاً یک «انتخاب» است. اگر کسی را مجبور به انجام کاری کنند، آن عمل دیگر فعلِ او محسوب نمیشود. به همین ترتیب، اگر کفر ورزیدن محصول ارادهٔ آزاد انسان نباشد، دیگر «کفرِ» او نیست، بلکه رویدادی است که برای او اتفاق افتاده است. در این صورت، مسئولیت و سرزنش و کیفر نیز بیمعنا میشود.
عبارت «تناقض گفتنیست» در مصرع دوم، این نکته را به اوج میرساند. مولانا میگوید حرف زدن از «کفرِ بیاراده» مانند حرف زدن از «دایرهٔ مربع» است؛ یک ترکیب متناقض و بیمعناست. این بیت، هستهٔ اصلی استدلال مولانا در اثبات اختیار انسان است: خودِ مفاهیمی چون ایمان، کفر، امر، نهی، پاداش و جزا، همگی بر پیشفرض وجود ارادهٔ آزاد در انسان بنا شدهاند و بدون آن فرو میریزند.
- زانک
- زیرا که، برای اینکه
- خواه
- خواست، اراده، میل
- تناقض گفتنیست
- گفتن آن متناقض است، حرفی ضد و نقیض است
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.