Leggi› Libro 5› Una storia che risponde al determinista e dimostra la libertà di scelta e la validità del comando e del divieto, e spiega che la scusa del determinista non è accettata in nessuna nazione e in nessuna religione, e non porta alla liberazione dalla punizione dell'azione che ha commesso, proprio come il determinista Iblis non fu liberato quando disse: "Perché mi hai sviato". E poco indica molto› Distico 3095
M5:3095 — امر عاجز را قبیحست و ذمیم / خشم بتر خاصه از رب رحیم
M5:3095
Significato · به زبانِ تو — La tua lingua · AI
فرمان دادن به موجودی که از خود اختیاری ندارد، کاری زشت و نکوهیده است؛ و خشم گرفتن بر او برای نافرمانی، از آن هم زشتتر است، به ویژه اگر این خشم از جانب پروردگار بخشاینده باشد.
این بیت در قلب بحث مولانا دربارهٔ اختیار و جبر قرار دارد. او با یک استدلال عقلی و اخلاقی، دیدگاه جبرگرایان را به چالش میکشد. جبرگرایان معتقدند که انسان در اعمال خود مجبور است و ارادهٔ الهی همه چیز را از پیش تعیین کرده است. مولانا در اینجا میگوید اگر این حرف درست باشد، پس اساساً امر و نهی خداوند به انسان کاری زشت (قبیح) و قابل سرزنش (ذمیم) خواهد بود. چرا؟ چون فرمان دادن به کسی که قدرت انجام یا ترک آن کار را ندارد، مانند این است که به یک فرد فلج بگوییم «برخیز و راه برو». این کار بیمعنا و ظالمانه است.
در مصرع دوم، مولانا استدلال را یک پله بالاتر میبرد: اگر فرمان دادن به یک موجود بیاختیار زشت است، خشمگین شدن و مجازات کردن او به خاطر عدم اطاعت، بسیار زشتتر و بدتر (بتر) است. این نکته بهویژه زمانی اهمیت مییابد که این خشم از سوی «رب رحیم» یعنی پروردگار مهربان و بخشنده صادر شود. صفت «رحیم» با خشم گرفتن بر موجودی مجبور و بیاختیار در تضاد کامل است. بنابراین، وجود امر و نهی و ثواب و عقاب در نظام الهی، خود قویترین دلیل بر وجود اختیار انسان است؛ در غیر این صورت، شریعت و دین امری پوچ و خداوند، نعوذبالله، ظالم جلوه میکرد.
- ذمیم
- نکوهیده، سرزنششده، ناپسند
- قبیح
- زشت، ناپسند، کاری که عقل آن را بد میداند
- بتر
- بدتر (شکل قدیمیتر واژه)
- عاجز
- ناتوان، کسی که قدرت و اختیار انجام کاری را ندارد
- خاصه
- بهویژه، خصوصاً
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.