Leggi Libro 6 Il completamento del libro Al-Muwatta' al-Karim (Il Sentiero Onorevole) Distico 14

M6:14 — مه فشاند نور و سگ عو عو کند / هر کسی بر خلقت خود می‌تند

مه فشاند نور و سگ عو عو کندهر کسی بر خلقت خود می‌تند
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:14

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ماه نور خود را می‌پراکند و سگ عوعو می‌کند؛ هر کس بر اساس سرشت و طینت خود عمل می‌کند. معنا: این بیت بیان می‌کند که هر موجودی، چه بلندمرتبه و چه فرومایه، بنا بر ماهیت و خلقت خویش رفتار می‌کند و این کار بر دیگری تأثیری ندارد.

شرح

این بیت، که در بسترِ دعوت پیامبران و اولیا به حق و مواجهه با انکار و مخالفت سفلگان آمده است، یک حقیقت بنیادین در جهان‌بینی مولانا را آشکار می‌کند: هر موجودی، از بلندترین تا فرومایه‌ترین، بر اساس سرشت و خلقت خود رفتار می‌کند و این تقدیر ازلی، بر روند کار دیگران بی‌تأثیر است. مثال ماه و سگ، تمثیلی رسا از این اصل است.

من معتقدم، مولانا در اینجا نه تنها یک توصیف از جهان، که یک دستورالعمل روانی و وجودی به ما می‌دهد. ماه، نماد نورانیت، کمال و لطف الهی است. کارش نورافشانی است. سگ، که در اینجا به معنای موجودی فرومایه و معترض به کار می‌رود، کارش عوعو کردن و ایجاد مزاحمت است. آیا عوعوی سگ می‌تواند مسیر و ماهیت ماه را تغییر دهد؟ هرگز! ماه همچنان نور می‌افشاند و سگ همچنان عوعو می‌کند. این دو، هر یک بر "خلقت خود می‌تند"؛ یعنی بر اساس آنچه آفریده شده‌اند، تار و پود وجود خود را می‌ریسند و کنش می‌کنند.

این یک نظام تقابلی نیست، بلکه یک نظامِ تعادلی است. همان‌طور که مولانا در ادامه می‌گوید: «هر کسی را خدمتی داده قضا / درخور آن گوهرش در ابتلا». قضای الهی، یعنی مدیریت حکیمانهٔ عالم، هر موجودی را به خدمتی گماشته و بر اساس گوهر و ذاتش او را می‌آزماید. وجود عناصر متضاد و حتی به ظاهر مضر، بخشی از این تدبیر حکیمانه است. همان‌گونه که سرکه و انگبین در سکنجبین، با وجود تضاد در طعم و مزاج، با هم آمیخته و یک "شیء ثالث مفید" را پدید می‌آورند؛ عناصر متضاد جهان نیز در کنار هم، نظام هستی را کامل می‌کنند. قهر الهی (سرکه) و لطف الهی (انگبین) هر دو ارکان این عالمند و نمی‌توان یکی را حذف کرد.

درس مولانا در اینجاست که ما نباید از "عوعوی سگان" یعنی مخالفت‌ها، انکارها و بدگویی‌ها، از مسیر اصلی خود بازمانیم. آنکه ماموریت نورافشانی دارد، باید نور بتاباند و آنکه کارش اعتراض و مزاحمت است، در همان مدار خود می‌گردد. همان‌طور که نوح (ع) نهصد سال دعوت می‌کرد و انکار قومش می‌افزود، اما از گفتن بازنماند. چرا که "گفت از بانگ و علالای سگان / هیچ واگردد ز راهی کاروان؟". خیر، کاروان راه خود را می‌رود و ماه نور خود را می‌افشاند. وظیفه ما عمل به "خلقت خود" است، فارغ از هیاهو و ناهنجاری‌های محیط. این است درس استقامت، خودشناسی و اعتماد به حکمت الهی در کائنات.

نکات کلیدی

  • هر موجودی بر اساس ماهیت و سرشت خود عمل می‌کند، بی‌آنکه از دیگری تأثیر پذیرد یا کارش را مختل کند.
  • وجود اضداد و عناصر به ظاهر نامطلوب در جهان، بخشی از تدبیر حکیمانهٔ الهی و برای حفظ تعادل نظام هستی است.
  • مؤمن و سالک نباید از مخالفت‌ها و عوعوی سگانِ زمانه، از راه و مقصد اصلی خود باز بماند؛ کاروان راه خود را می‌رود.
  • درس این بیت، استقامت و پایداری در مسیر نورافشانی و عمل به وظیفهٔ ذاتی است.
  • خودشناسی و فهم جایگاه خویش در نظام خلقت، کلید درک این حکمت و پرهیز از گله و شکایت است.

Sources: d6-s01 · 00:45:03 d6-s01 · 00:47:25 d6-s01 · 00:50:51 d6-s47 · 00:41:01

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.