Leggi Libro 6 Continuazione della storia del povero che cercava il sostentamento senza la mediazione del lavoro Distico 1884

M6:1884 — آنچنان که در تن مردان زنان / خفیه‌اند و ماده از ضعف جنان

آنچنان که در تن مردان زنانخفیه‌اند و ماده از ضعف جنان
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:1884

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همان‌گونه که در کالبد مردان، زنان پنهانند و صفات مادگی به دلیل ضعف دل و بزدلی از ایشان سر می‌زند. معنا: این بیت بیان می‌کند که چگونه مردانِ ترسو و بزدل، صفات زنانه را در خود پنهان دارند و این صفات به دلیل ضعف روحی و عدم شجاعتشان آشکار می‌شود و آنان را از مجاهدت بازمی‌دارد.

شرح

این بیت، ادامه‌ی بحث مولاناست که پیش از آن از «مرد غر» و «غزو نفس» سخن گفته بود. بی‌تردید، این از جمله ابیاتی است که با دریافت‌های امروزین ما از مقام زن و مرد، کاملاً متفاوت و حتی چالش‌برانگیز می‌نماید، اما من وظیفه دارم کلام مولانا را همان‌گونه که هست، شرح دهم و نه اینکه عقاید خویش را به او نسبت دهم یا از کلامش دفاع کنم. همان‌طور که پیش‌تر هم اشاره کرده‌ام، باید کانتکست تاریخی و زبانی مولانا را در نظر گرفت و از این رو، ممکن است عباراتی در مثنوی یافت شود که برای گوشِ امروز ما ناخوشایند باشد.

مولانا در ابیات پیشین می‌گوید که جهاد ابتدایی بر زنان واجب نیست، و فضیلت آن نصیبشان نمی‌شود. سپس می‌پرسد، وقتی فضیلت «جهاد اصغر» (جنگ با دشمن بیرونی) برای زنان فراهم نیست، «جهاد اکبر» (مجاهدت با نفس) به طریق اولی از آنِ ایشان نخواهد بود. البته منظور مولانا در اینجا نه این است که زنان نتوانند سالک سبیل‌الله شوند، بلکه از دید او «زن‌صفتان» چنین توانایی‌ای را ندارند. این نگاه، البته، حاوی نوعی تخفیف و تحقیر است؛ چرا که او فرض را بر این می‌گذارد که زنان ذاتاً ترسو و بزدل‌ هستند و «ضعف جنان» دارند. منظور از «جنان» در اینجا، دل و جرات است، نه بهشت. این بیت به صراحت بیان می‌کند که «آنچنان که در تن مردان زنان خفیه‌اند»، یعنی در برخی مردان نیز صفاتی پنهان است که به آن‌ها «زنان پنهان» می‌گوییم. اینان ظاهراً مردند، اما در باطن، به دلیل همین «ضعف جنان»، یعنی بزدلی و عدم شجاعت، ویژگی‌های زنانه از خود نشان می‌دهند. مولانا این «مردان زن‌صفت» را نیز از اهل جهاد اکبر و غزو نفس نمی‌داند.

همان‌گونه که من پیش‌تر توضیح داده‌ام، مولانا ابایی از به کار بردن الفاظ رکیک یا تعابیر تند نداشته است، گاه از سرِ «ملامتی‌گری» و گاه متناسب با مخاطبان عامی که پای درس او می‌نشستند. این بیت و ابیات مشابه نشان‌دهنده‌ی بخشی از آن ادبیاتِ متفاوتِ مثنوی است که در آن، مفاهیم شجاعت و دلاوری در مردان ستوده می‌شود و عدم آن با «ضعف جنان» و «مادگی» برابر دانسته می‌شود. این تعابیر، البته، با فهم امروزین ما از تساوی ارزش‌ها و توانمندی‌های انسانی فارغ از جنسیت، در تقابل آشکار است.

نکات کلیدی

  • این بیت نمایانگر دیدگاه‌های جنجالی مولانا دربارهٔ جایگاه و صفات جنسیتی است که امروز چالش‌برانگیز تلقی می‌شود.
  • مولانا در این سیاق، «ضعف جنان» (بزدلی و ضعف دل) را با صفات زنانه مرتبط می‌داند و آن را مانع جهاد اکبر می‌شمارد.
  • مردانی که دارای «ضعف جنان» هستند، از نگاه مولانا، در باطن «زنان پنهان» دارند و از مجاهدت و دلاوری باز می‌مانند.
  • دکتر سروش این ابیات را در چارچوب تاریخی و ادبی مولانا شرح می‌دهد، با تاکید بر اینکه این‌ها لزوماً عقاید شخصی او نیست.

Sources: d6-s42 · 27:11:00 d6-s42 · 30:04:00 d6-s42 · 36:45:00

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.