Leggi Libro 6 La saggezza nella frase: 'Pongo un vicario sulla terra' (Corano 2:30) Distico 2175

M6:2175 — امر حق آمد به شهرستان و ده / خانه و دیوار را سایه مده

امر حق آمد به شهرستان و دهخانه و دیوار را سایه مده
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:2175

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: فرمان حق به شهر و ده رسید / که خانه و دیوار را سایه مده. معنا: این بیت اشاره دارد به قدرت مطلقه خداوند که می‌تواند سایه، این نعمت طبیعی را، به فرمان خود از خانه‌ها و دیوارها بگیرد تا مردمان در عذاب گرما و سختی قرار گیرند. این یادآور آسیب‌پذیری انسان در برابر تقدیر الهی است.

شرح

این بیت در میانهٔ بحثی می‌آید که مولانا، و پیش از او فقیهان اهل سنت، دربارهٔ «آب کر» دارند. من توضیح می‌دهم که در فقه اهل سنت، آب کر را به حجم «دو قُله» تعریف می‌کردند، یعنی دو خمرهٔ بزرگ آب که نجس نمی‌شود. در مقابل، «یک قُله» یا آب قلیل، با ملاقات با نجاست، نجس می‌گردد. مولانا این تمثیل فقهی را برای روح انسان به کار می‌گیرد و به عامهٔ مردم هشدار می‌دهد: «تو دو قله نیستی، یک قله‌ای». یعنی ای انسان، خیال نکن که روحت آب کر است و هیچ نجاستی تو را آلوده نمی‌کند، یا هیچ خطایی از تو سر نمی‌زند. نه، تو مثل آن آب قلیل، آسیب‌پذیری و می‌توانی نجس شوی. این پیامی صریح علیه خودبینی و اطمینان بی‌جا به خویشتن است. پس از این تبیین بنیادین، مولانا به سراغ نمونه‌ای قرآنی می‌رود تا این آسیب‌پذیری و قدرت مطلقهٔ حق را نشان دهد. او از «عذاب یوم الذّله» سخن می‌گوید، عذابی که بر قوم شعیب نازل شد و در قرآن کریم به «سایه‌ای از عذاب» تعبیر شده است. مفسران گفته‌اند که در این واقعه، خداوند سایه را از سر مردم برگرفت، به دیوارها فرمان داد که سایه ندهند و آنان را در معرض حرارت بی‌امان قرار داد تا بمیرند. این بیت دقیقاً به همان فرمان الهی اشاره دارد: «امر حق آمد به شهرستان و ده / خانه و دیوار را سایه مده.» در واقع، این همان «قهر الهی» است که پیش‌تر مولانا در ابیات دیگر مطرح کرده بود. خداوند می‌تواند نان را، که ستون تن و دفع‌کنندهٔ گرسنگی است، به خناق گلو تبدیل کند و لباس گرم را، که مجیر از سرماست، مزاج زمهریر بخشد. یعنی هر نعمتی را، اگر قهر حق در آن افتد، به نقمت و بلا مبدل سازد. این بیت مصداق بارزی است از این تبدیل نعمت به نقمت، جایی که سایه، که عین رحمت و آرامش است، به ابزار عذاب بدل می‌شود. این درس بزرگی است دربارهٔ ضرورت هوشیاری دائمی و عدم غفلت از امکان تغییر و دگرگونی احوال به دست خالق هستی.

نکات کلیدی

  • انسان‌ها ذاتاً آسیب‌پذیرند و در برابر آلودگی‌های معنوی مصون نیستند؛ برخلاف نفوسِ پاکِ اولیا و انبیا.
  • اعتماد بی‌جا به پاکی و خطاناپذیری خویش، خطری بزرگ در مسیر سلوک معنوی است.
  • قدرت الهی می‌تواند نعمت‌های روزمره و طبیعی (مانند سایه) را به ابزار عذاب و سختی تبدیل کند.
  • داستان قوم شعیب و «عذاب یوم الذله» یادآور آن است که هیچ آسایشی در برابر قهر الهی تضمین‌شده نیست.

Sources: d6-s49 · 05:58:38 d6-s49 · 05:56:30

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.