Leggi Libro 6 Riguardo al fatto che questo inganno non era solo dell'Indù, ma ogni essere umano è affetto da tale inganno in ogni fase, eccetto chi Dio protegge. Distico 322

M6:322 — چون بپیوستی بدان ای زینهار / چند نالی در ندامت زار زار

چون بپیوستی بدان ای زینهارچند نالی در ندامت زار زار
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:322

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون به آن فریبا پیوستی، ای هشداردهنده، تا کی باید در پشیمانی و ندامت زار زار بنالی؟ معنا: این بیت هشداری است به کسی که فریب جلوه‌های دروغین دنیا را خورده و به آن دل بسته است، و می‌پرسد که تا کی باید به خاطر این فریب‌خوردگی در حسرت و پشیمانی بگرید.

شرح

این بیت، بی‌تردید، در پیوند با داستان غلامی است که عروس را با جوانی خوش‌چهره به همسرش می‌قبولاند، و عروس واقعی بعدها آشکار می‌شود. مولانا این داستان را دستمایه‌ای می‌کند برای شرح حال دنیا و فریبندگی‌های آن. من بر این باورم که این تمثیل، یکی از شفاف‌ترین تصویرسازی‌های مولانا از ماهیت فریبندهٔ عالم خاکی است.

مولانا دنیا را به یک «گنده پیر» تشبیه می‌کند که خود را چون «نوعروس» می‌آراید. این «گلگونه» و سرخاب و سفیدابی که دنیا بر صورت خود می‌مالد، از دور دلربا می‌نماید؛ مانند سرابی که از دور آب جلوه می‌کند. اما همین که به آن نزدیک شوید، حقیقتش آشکار می‌گردد. این فریب، همان چیزی است که مولانا آن را «غرور» می‌خواند. ما در فارسی «غرور» را به معنای تکبر به کار می‌بریم، حال آنکه در معنای مولانایی، «غرور» یعنی گول خوردن، فریب خوردن. اینجاست که مولانا با یک اصلاح لغوی دقیق، راه را برای فهم عمق مراد خود می‌گشاید: انسان «مغرور» کسی است که گول دنیا را خورده است.

بنابراین، این بیت خطاب به همین انسان فریب‌خورده است. «چون بپیوستی بدان»، یعنی ای کسی که فریب این «گنده پیر» آراسته‌شده را خوردی و با او وصلت کردی، «ای زینهار»! این خود یک هشدار است، یک فریادِ «بر حذر باش!» اما این هشدار از سرِ دلسوزی است برای کسی که کار از کارش گذشته. زیرا نتیجهٔ این پیوند فریبنده، «ندامت زار زار» است. یعنی وقتی که حقیقت امر بر تو آشکار شد و دیدی که به جای وصال، گرفتار فراق شده‌ای، به جای آسودگی، به تنگنا افتاده‌ای، آنگاه است که در پشیمانی و حسرت، زار زار خواهی گریست.

این ناله و ندامت، با نالهٔ نی که مولانا در آغاز مثنوی وصف می‌کند، تفاوت بنیادین دارد. نالهٔ نی از «فراق از اصل خویش» است و خود راهی است به سوی وصل. اما این ندامت و گریه، نالهٔ کسی است که مسیر را اشتباه رفته، دل به سرابی بسته و اکنون جز حسرت، چیزی برایش نمانده است. این، رنجی است عقیم، که راهی به سوی کمال نمی‌گشاید. این بیت نشان می‌دهد که اگرچه مولانا بر جدایی‌های هستی‌شناختی و فطری ما از اصل خویش تاکید می‌کند و ناله را روایتِ این جدایی می‌داند، اما در مورد فریب‌خوردگی از دنیا، سخن از ندامتی است که بار سنگینی بر دوش انسان می‌گذارد و او را از پرواز بازمی‌دارد.

نکات کلیدی

  • دنیا، همچون عروسی فریبنده، ظاهری زیبا دارد اما باطنی ویرانگر.
  • «غرور» در زبان مولانا به معنای گول خوردن و فریب خوردن است، نه تکبر.
  • پیوند با جلوه‌های دروغین دنیا، سرانجامی جز پشیمانی و ندامت عمیق ندارد.
  • این ندامت، با غم سبزی که مولانا در فراق از اصل الهی وصف می‌کند، متفاوت است؛ این رنجی است که به تعالی نمی‌انجامد.

Sources: d6-s08 · 31:45:00 d6-s08 · 38:14:00

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.