Leggi Libro 6 Il mediatore distribuì per tutta la città di Tabriz e raccolse un po' di denaro. Quello straniero andò a visitare la tomba dell'ispettore e raccontò questa storia sulla sua tomba a mo' di lamento, ecc. Distico 3302

M6:3302 — چون همی‌گنجد جهانی زیر طین / چون بگنجد آسمانی در زمین

چون همی‌گنجد جهانی زیر طینچون بگنجد آسمانی در زمین
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:3302

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چگونه جهانی در زیر خاک و گل می‌تواند گنجید؟ / حال آنکه تو خود آسمانی بودی که در زمین نمی‌گنجیدی!معنا: این بیت با شگفتی از مرگِ مردی شریف سخن می‌گوید که روحش به وسعت یک جهان و آسمان بود و می‌پرسد چگونه چنین وجودی در خاکی کوچک محدود شده است، حال آنکه هرگز در زمین نمی‌گنجید.

شرح

این بیت، که در ظاهر شکایتی از زبان وامدار بر سر مزار محتسب است، در باطن اشاره‌ای بس عمیق‌تر به مقام اولیای الهی دارد. مولانا اینجا نه تنها از یک فرد، بلکه از یک ولیّ سخن می‌گوید، گویی شمس تبریزی در مقابلش ظاهر شده است. می‌گوید: «حاشا! تو اصلاً اهل طبیعت نبودی، ذات تو و جوهر تو بیرون از مکان و از زمان بود.» این بدان معناست که آن محتسبِ بزرگ، حتی در حیاتِ دنیایی خود، هرگز به معنای واقعی کلمه در «تین» (گِل) و «زمین» نمی‌گنجید. پای او بر زمین بود، اما سرش در آسمان‌ها. این حالت «حیات دوگانه» یا دقیق‌تر بگویم، «حیات یک‌گانه با سایه‌ای زمینی»، صفت خاص اولیای الهی است.

من این را با کلام مولا علی، امیرالمؤمنین، در گفتگوی گرانقدرش با کمیل پیوند می‌زنم، آنجا که می‌فرمایند: «ارواحهم معلقة بالملأ الاعلی.» یعنی ارواح آنان در اوج آسمان‌ها معلق است، حتی هنگامی که بدنشان در زمین است. جسم این بزرگان، تنها ظرفی برای روح بیکرانشان است و نه محدودکننده‌ی آن. این بیت تصریح می‌کند که این «جهانی» که در زیر گِل و «آسمانی» که در زمین قرار گرفته، اشاره به وسعتِ وجود معنوی و روحانیِ این ولیّ دارد؛ گویی تمام یک جهان و آسمان را در خود جمع کرده بود. این «جهان» و «آسمان» نمادی از آگاهی وسیع، معرفت عمیق، و مقام بلند او در عالم معناست.

پس از مرگ نیز، این پرده‌ی نازکِ جسم کنار می‌رود و آن روح تابناک تماماً به خورشید اصل خویش می‌پیوندد و سراپا نورانی می‌شود. بنابراین، این بیت بیش از آنکه مرثیه‌ای برای مرگ باشد، بیانی است از این حقیقت که مرگ برای چنین کسانی به معنای رهایی از قفس و پیوستن به اصل است. روحِ «سبک‌روح» هرگز در قید ماده نمی‌ماند و در هر حالی، چه در زندگی و چه پس از آن، از «قفس تن» آزاد است. این نگاه مولانا، همانند همیشه، به جای غم و شکایت، بر اوج‌گیری و پرواز روح تأکید دارد و مرگ را نه یک پایان، بلکه اوج یک پرواز می‌بیند. اینجاست که ماوراء طبیعت، در ظاهر طبیعت می‌نشیند، اما هیچ‌گاه به آن محدود نمی‌شود.

نکات کلیدی

  • مقام اولیا از محدودیت‌های مادی فراتر است؛ روح آنان هرگز در قالب جسم و مکان نمی‌گنجد.
  • مرگ برای عارفان حقیقی، رهایی از قفس تن و بازگشت به اصل خویش است، نه پایان وجود.
  • روح انسان‌های بزرگ، به وسعت یک جهان و آسمان است و جوهرشان خارج از زمان و مکان.
  • مولانا با این بیت، از «سبک‌روح» بودن و عدم تعلق عارفان به جهان خاکی سخن می‌گوید.
  • این بیت تأکیدی است بر اصل «بی‌صورتی» و این حقیقت که جوهر هستی فراتر از هرگونه فرم و قالب مادی است.

Sources: d6-s74 · 00:02:52 d6-s74 · 00:03:51

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.