Leggi Libro 6 L'invito dell'emiro turco ubriaco al cantore all'ora del mattutino e l'interpretazione di questo hadith: "In verità, Dio Onnipotente ha una bevanda che ha preparato per i Suoi amici; quando la bevono, si inebriano, e quando si inebriano, diventano buoni" fino alla fine dell'hadith. Il vino ribolle nel barile dei segreti affinché chi è libero da esso possa berlo. Dio Onnipotente disse: "In verità, i giusti berranno". Questo vino che bevi è proibito; noi non beviamo vino se non quello lecito. "Sforzati di passare dal non essere all'essere, e ubriacati del vino di Dio". Distico 659

M6:659 — این دو انبازند مطرب با شراب / این بدان و آن بدین آرد شتاب

این دو انبازند مطرب با شراباین بدان و آن بدین آرد شتاب
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:659

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این دو، مطرب و شراب، با یکدیگر شریک و انبازند؛ یکی انسان را به سوی دیگری می‌کشاند و دیگری به سوی این یکی شتابان می‌کند. معنا: این بیت بیانگر ارتباط متقابل و دو سویه میان باده (شراب) و باده‌نواز (مطرب) در مسیر مستی عرفانی است؛ گاهی انسان از شراب حقیقت مست می‌شود و به سوی مطرب جان می‌رود، و گاهی مطرب و پیر راه، او را به سوی بادهٔ عشق می‌برد.

شرح

این بیت در ادامهٔ بحث مولانا پیرامون ماهیت کلام و اشتراک لفظیِ کلماتی چون «شراب» و «می» است که در عالم معنا و صورت، معانی کاملاً متفاوتی پیدا می‌کنند. من پیش از این نیز بارها تاکید کرده‌ام که مولانا در باب کلمات، و مغالطاتی که از اشتراک لفظی سرچشمه می‌گیرد، بسیار هوشمندانه سخن گفته است.

همان‌طور که دیدیم، مولانا پس از آنکه کلام خود، یعنی مثنوی را، به قرآن تشبیه می‌کند که برای گروهی هدایت و برای گروهی دیگر ضلالت می‌آورد، به همین مسئلهٔ اشتراک لفظی می‌پردازد. او می‌گوید: «الله الله، چون که عارف گفت می / پیش عارف کی بود معدوم شی؟» یعنی، زنهار و برحذر باشید که وقتی عارف سخن از «می» می‌گوید، او اصلاً چیزی به نام شراب عادی را که برای عامه مردم شیء است و موجود، در نظر نمی‌آورد. برای عارف، آنچه معدوم است (غیرموجود)، محل سخن و توجه نیست. اگر فهم شما تنها به «بادهٔ شیطان»، یعنی شراب مادی، قد می‌دهد، چگونه می‌توانید «می رحمان» را، آن شراب ناب و پاک الهی را، درک کنید؟ اینجا مولانا در واقع اشاره به دو نوع مستی دارد: مستی از شراب حق و مستی از شراب تن. همان‌طور که سعدی می‌گوید: «ساقی، قدحی قلندری‌وار در ده به معاشران هشیار / دیوانه به حال خویش بگذار / کین مستی ما نه از شراب است».

این بیت، «این دو انبازند مطرب با شراب / این بدان و آن بدین آرد شتاب»، دقیقاً به این دوگانگی اشاره می‌کند. مطرب و شراب، در عالم عرفان، دو روی یک سکه‌اند، دو شریک در یک فرآیند. گاهی مستی از «شراب حق» به سوی «مطرب حق» می‌برد، و گاهی «مطرب حق» است که سالک را به نوشیدن «شراب حق» می‌کشاند. مولانا می‌گوید که راه رسیدن به این مستی تفاوتی نمی‌کند؛ چه ابتدا با تجربهٔ فردیِ جذبه‌ای ملکوتی آغاز شود که شما را به سوی پیر و مطرب الهی بکشاند، و چه ابتدا از دمِ مطرب و انفاس قدسی او به مستی برسید و به سوی شراب حقیقت شتابان شوید. هر دو مسیر در نهایت به یک مقصد می‌رسند، به وصال و بی‌خودی.

بیت بعدی همین معنا را واضح‌تر می‌کند: «پرخماران از دم مطرب چرند / مطربانشان سوی میخانه برند». آن کسانی که در اشتیاق و خماری عشق الهی غرق‌اند، از نفَس مطرب (همان پیر و راهنما) سیراب می‌شوند و مطرب نیز آنان را به سوی میخانهٔ عشق و حضور حق هدایت می‌کند. این پیوند متقابل نشان می‌دهد که هیچ‌یک بر دیگری برتری ندارد؛ هر دو جزء لاینفک یکدیگرند و در کار مست کردن و هدایت سالکان نقشی اساسی ایفا می‌کنند. این یک پویایی دوطرفه است که در آن هم باده‌نوش و هم باده‌نواز، هر یک راهبر دیگری به سوی تجربه‌ای عمیق‌تر از وحدت و بی‌خودی‌اند.

نکات کلیدی

  • مستی عرفانی دو مسیر اصلی دارد: گاه شراب حقیقت به مطرب می‌کشد، گاه مطرب به شراب حقیقت رهنمون می‌شود.
  • مطرب و شراب در عرفان مولانا انباز و شریک‌اند؛ یکی مکمل دیگری است.
  • مولانا میان «شراب شیطانی» (مادی) و «می رحمانی» (الهی) تمایز قائل است؛ تنها عارف قادر به درک دومی است.
  • اشتراک لفظی کلماتی مانند «شراب» می‌تواند منبع گمراهی باشد، مگر آنکه باطن و معنای حقیقی آن درک شود.
  • رهروان عشق الهی از نفس و کلام پیر و مرشد (مطرب) سیراب می‌شوند و به سوی میخانهٔ حقیقت هدایت می‌گردند.

Sources: d6-s15 · 00:27:24 d6-s15 · 00:37:07 d6-s15 · 00:43:00

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.