読む 巻 1 金細工師の殺害と毒殺が神の指示によるものであり、個人的な欲望や誤った思惑によるものではないこと 対句 237

M1:237 — گر خَضِر در بحر کشتی را شکست / صد درستی در شکست خضر هست

گر خَضِر در بحر کشتی را شکستصد درستی در شکست خضر هست
✦ このベイトを日本語でレンダリング

M1:237

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 彼のマスナヴィに関する講演の録音から

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر خضر در دریا کشتی را شکست، صدها درستی و راستی در آن شکست خضر نهفته است.

معنا: مولانا می‌گوید که گاهی عملی در ظاهر ویرانگر به نظر می‌رسد، اما در باطن سرشار از حکمت و خیر است. این بیت بر قضاوت نکردن اعمال بر اساس ظاهرشان تأکید دارد، بلکه ما را به تأمل در لایه‌های پنهان‌تر حکمت الهی فرامی‌خواند.

شرح

این بیت، بی‌تردید، از آن پاره‌های کلیدی مثنوی است که عمق جهان‌بینی مولانا را به نمایش می‌گذارد. ما در اینجا با قصه‌ی آشنای خضر و موسی روبه‌رو هستیم که در قرآن کریم نیز به تفصیل آمده است. موسی، پیامبر اولوالعزم، با همه‌ی بصیرت و دانایی‌اش، هنگامی که خضر کشتی مساکین را می‌شکند، به ظاهر عمل اعتراض می‌کند. اینجاست که مولانا با قاطعیت می‌فرماید: «صد درستی در شکست خضر هست.» یعنی هرچند این شکست در چشم نادانان و حتی پیامبری چون موسی «بدنما» می‌نماید، اما در پس پرده‌ی آن، حکمتی عظیم و صدها خیر نهفته است.

من می‌گویم که این اتفاق، یک «نیک بدنما» است. عملی است که نیکوست، اما ظاهرش بد و نازیبا جلوه می‌کند. چرا؟ مولانا خود پرده از این راز برمی‌دارد: پشت سرِ آن کشتی‌بانانِ فقیر، پادشاهی ستمگر می‌آمد که هر کشتی سالم و بی‌عیبی را به زور مصادره می‌کرد. خضر، با شکستنِ بخشی از کشتی، آن را از منظر طمع‌ورزانه پادشاه می‌اندازد و اینگونه، به ظاهر یک نقص، در واقع وسیله‌ی نجات و بقای معیشت آن خانواده می‌شود. این یعنی آن شکست، عینِ تعمیر بود؛ ویرانی، عینِ آبادانی.

این حکایت، تنها یک قصه نیست؛ تمثیلی است برای کل جهان. قرآن نیز با مثال «زبد» و کف روی آب، همین حقیقت را بیان می‌کند که حق و باطل، خیر و شر، در هم آمیخته‌اند. دنیا کوره امتحانی است که در آن، ناخالصی‌ها و کف‌ها می‌جوشند و به بالا می‌آیند، تا زر و گوهر ناب برجا بماند. شکستِ کشتی، حکمتی پنهان داشت که تنها چشم بصیرت خضر آن را می‌دید. ما باید از موسی درس بگیریم که با همه‌ی نور و هنر، از درک این حقیقت محجوب ماند. مولانا به ما هشدار می‌دهد: «وهم موسی با همه نور و هنر / شد از آن محجوب، تو بی پر مپر.» یعنی شما که موسی هم نیستید، حواستان باشد که بر اساس ظواهر، اعتراض بی‌جا نکنید و در مقابل حکمت‌های الهی عجولانه قضاوت ننمایید. بسیاری از وقایع ناگوار زندگی که ما را به شکایت و اعتراض وا می‌دارد، ممکن است در باطن، دقیقاً همانند شکست کشتی خضر، حاوی خیر و درستی و تدبیر الهی باشند. این دیدگاه، نگرش ما را نسبت به مصائب و بلاها دگرگون می‌کند و به ما می‌آموزد که همواره به حکمت پنهان پشت پرده نظر کنیم.

نکات کلیدی

  • اعمال را نه بر اساس ظاهرشان، که بر اساس حکمت پنهانشان قضاوت کنید.
  • آنچه در نظر اول شر می‌نماید، می‌تواند در باطن عین خیر و صلاح باشد.
  • داستان خضر و موسی هشداری است برای انسان‌ها که در برابر تقدیر الهی عجول نباشند.
  • جهان، کوره امتحانی است که در آن نیک و بد از هم جدا می‌شوند.
  • خیر واقعی گاهی در جامه‌ای «بدنما» پدیدار می‌شود تا از آفت طمع در امان بماند.

Sources: d1-s21 · 00:57:38

به زبانِ تو — あなたの言語 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.