読む› 巻 1› カリフが贈り物を受け入れ、その贈り物や壺に対する完全な無関心さをもって与えを命じたこと› 対句 2911
M1:2911 — عقل را شو دان و زن این نفْس و طَمْع / این دو ظلمانی و منکِر، عقل شمع
M1:2911
意味 · به زبانِ تو — あなたの言語 · AI
در وجود انسان، عقل مانند مردی است که باید بر نفس و طمع که همچون زنی سرکش و تاریکاندیش هستند، مدیریت و راهبری کند؛ زیرا عقل همچون شمعی روشنگر است و آن دو، انکارکنندهٔ نور حقیقت هستند.
مولانا پس از آنکه در بیت قبل، شخصیتهای داستان (مرد عرب، سبوی آب و خلیفه) را به جنبههای مختلف وجود خودمان تعمیم میدهد، در اینجا این تمثیل را باز میکند. او یک رابطهٔ تمثیلی میان قوای درونی انسان برقرار میکند: عقل در نقش «شوهر» یا مدیر و راهبر قرار میگیرد و نفس امّاره و طمع در جایگاه «زن» یا نیروی تابع و نیازمند هدایت.
این تشبیه، بازتابی از نگاه سنتی به ساختار خانواده است که در آن مرد مسئولیت هدایت و تأمین روشنایی مسیر خانواده را بر عهده دارد. در این نگاه، «نفس» و «طمع» ذاتاً «ظلمانی» و «منکِر» توصیف میشوند؛ یعنی تاریکاندیش، مادیگرا و انکارکنندهٔ حقیقتهای معنوی هستند. آنها به امور پست و زودگذر دنیوی گرایش دارند.
در مقابل، «عقل» همچون «شمع» است. وظیفهٔ شمع، نورافشانی در تاریکی و نمایان کردن راه از بیراهه است. بنابراین، مولانا میگوید که در کشمکش درونی انسان، این وظیفهٔ عقل الهی و نورانی است که بر تاریکیهای نفس و حرص و آز غلبه کند و زمام امور را در دست بگیرد تا انسان به سوی کمال حرکت کند.
- شو
- شوهر، همسر مرد
- نفْس
- نفس اماره، خودِ پایین و حیوانی انسان که به سوی بدیها گرایش دارد
- طَمْع
- طمع، حرص و آز
- ظلمانی
- تاریک، ظلمتزده، منسوب به تاریکی و جهل
- منکِر
- انکارکننده، کسی که حقیقت را نمیپذیرد
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.