M1:301 — وانگه این هر دو ز یک اصلی روان / بر گذر زین هر دو رو تا اصلِ آن

Wir leben in einer Welt der Vermischungen. Dies ist ein zentraler Punkt in Rumis Verständnis des Kosmos, einer Welt, in der Süßes und Bitteres, Wahrheit und Falschheit, Gutes und Böses miteinander verflochten sind. Im vorhergehenden Vers (M1:300) sprach Rumi von „bitteren und süßen Meeren“ und spielte damit auf den koranischen Vers an, der zwei Meere beschreibt, die nebeneinander fließen, aber durch eine unsichtbare Barriere getrennt bleiben. Für Rumi ist dies ein Bild für die Vermischung von Wahrheit und Trug in unserer Existenz.

Wie Imam Ali sagt, würde niemand die reine Falschheit akzeptieren, und niemand würde die reine Wahrheit ablehnen. Aber unsere Welt besteht weder aus reiner Falschheit noch aus reiner Wahrheit; sie ist eine Mischung aus beidem, was die Unterscheidung erschwert. Dieser Vers bietet jedoch eine mystische Lösung: „Und doch entströmen beide einem einzigen Grund / Geh über beide hinweg, zum Ursprung, der sie schuf, zur Stund'.“ Rumi betont, dass sowohl das Gute als auch das Böse letztlich aus einem einzigen aṣl (Ursprung) stammen. Dieser Ursprung ist die formlose, undifferenzierte Quelle allen Seins, das „Meer der Bedeutung“, das er als Umm al-Kitāb („Mutter des Buches“) bezeichnet – die Quelle aller Wahrheiten, jenseits von Namen und Formen.

In dieser gemischten Welt brauchen wir einen maḥak (Prüfstein), um echtes Gold von falschem zu unterscheiden. So wie unreine Metalle am Prüfstein Spuren hinterlassen, gibt es auch im Reich des Geistes innere Prüfsteine, um Wahrheit von Falschheit zu trennen. Diese Trennung ist in dieser Welt jedoch niemals absolut. Rumi selbst sagt, dass diese Vermischung bis zum Tag der Auferstehung andauern wird, auch weil die Anwesenheit Satans diese Unreinheit garantiert. Die Erwartung „reiner Wahrheit“ in dieser Welt ist daher vergeblich.

Das endgültige Ziel ist es jedoch, diese Dualitäten zu transzendieren. Der Aufruf, „über beide hinwegzugehen“, ist eine Einladung zu einer spirituellen Reise, auf der der Suchende die Grenzen von bitter und süß, von scheinbar Gut und Böse, überschreitet, um zu dem einen, einzigen Ursprung zurückzukehren. Dies bedeutet, die Welt der Formen hinter sich zu lassen, um die Welt der reinen Bedeutung zu erreichen – eine Befreiung von den Fesseln von „diesem und jenem“ und eine Vereinigung mit dem absoluten „Er“.

We live in a world of admixtures, where truth and falsehood, good and evil, are perpetually intertwined. Rumi, alluding to the Quranic image of two seas (one sweet, one bitter) that flow side-by-side without mixing, uses this to illustrate a deeper reality: our existence is a blend of opposites. As Imam Ali noted, pure truth would be universally accepted and pure falsehood universally rejected; it is their mixture that makes discernment so difficult.

This couplet, however, offers the mystical solution. It asserts that both sides of any duality—the sweet and the bitter, the true coin and the counterfeit—ultimately spring from a single, undifferentiated aṣl (origin). This origin is the formless, primordial reality Rumi calls the "sea of meaning," where God holds the Umm al-Kitāb ("Mother of the Book"), the source of all truths. The world of forms we inhabit is a downstream manifestation of this unified source.

The spiritual task, therefore, is not to despair at the world's impurity but to move beyond it. "Pass beyond them both—go to that origin" is an invitation to a gnostic journey. The seeker must use their inner maḥak (touchstone) to distinguish the purer from the less pure, all while knowing that absolute purity is impossible in this world. The ultimate goal is to transcend the very framework of opposition, moving from the world of multiplicity and appearance back to the singular, non-dual reality from which all things arise.

আমরা এমন এক জগতে বাস করি যেখানে সবকিছু মিশ্রিত। রুমি এই জগৎকে ভালো-মন্দ, সত্য-মিথ্যা এবং মিষ্টি-তিক্তের মিশ্রণ হিসেবে দেখেন। পূর্ববর্তী বয়াতগুলিতে তিনি কোরআনের দুটি সাগরের (মিষ্টি ও লবণাক্ত) রূপক ব্যবহার করেছেন, যা পাশাপাশি প্রবাহিত হলেও একে অপরের সাথে মেশে না। রুমির কাছে এটি জগতের এক গভীর সত্যের প্রতীক: আমাদের অস্তিত্ব ও অভিজ্ঞতায় সত্য ও মায়া, হক ও বাতিল মিলেমিশে একাকার হয়ে আছে।

এই মিশ্রণের কারণেই সত্যকে চেনা কঠিন হয়ে পড়ে। ইমাম আলীর একটি উক্তি অনুসারে, যদি বাতিলকে বিশুদ্ধরূপে উপস্থাপন করা হতো, তবে কেউ তা গ্রহণ করত না; আবার যদি সত্যকে সম্পূর্ণ বিশুদ্ধরূপে প্রকাশ করা হতো, তবে কেউ তা অস্বীকার করত না। কিন্তু আমাদের এই জগতে কোনোকিছুই বিশুদ্ধ নয়। ধর্ম, ইতিহাস, এমনকি ঐশী বাণীর ব্যাখ্যাতেও এই মিশ্রণ ঘটেছে।

তবে এই বয়াত একটি আধ্যাত্মিক সমাধান प्रस्तुत করে। রুমি জোর দিয়ে বলেন যে, ভালো এবং মন্দ উভয়ই শেষ পর্যন্ত একটিই "আসল" (اصل) বা মূল উৎস থেকে আসে। এই উৎস হলো সেই রূপহীন, ভেদাভেদহীন সত্তা, যাকে রুমি "উম্মুল কিতাব" (উম্ম্ আল-কিতাব) বা মূলগ্রন্থের ধারক অর্থের সমুদ্র বলেছেন। এই মিশ্র জগতে খাঁটি সোনা এবং নকল সোনার পার্থক্য করার জন্য "মহক" (محک) বা কষ্টিপাথরের প্রয়োজন হয়। আধ্যাত্মিক জগতেও সত্য-মিথ্যা যাচাই করার জন্য এমন জ্ঞান ও অন্তর্দৃষ্টির প্রয়োজন। তবে এই জগতে চূড়ান্ত বিশুদ্ধতা লাভ করা অসম্ভব, কারণ শয়তানের অস্তিত্বই এই মিশ্রণের নিশ্চয়তা দেয়।

সুতরাং, আধ্যাত্মিক সাধকের চূড়ান্ত লক্ষ্য হলো এই দ্বৈততাকে অতিক্রম করা। "এই দুইকে ছাড়িয়ে যাও, সেই মূলের পানে চলো"—এই আহ্বানটি একটি জ্ঞানময় ও প্রত্যক্ষ অভিজ্ঞতার যাত্রার দিকে ইঙ্গিত করে। এই যাত্রায় সাধক তিক্ততা ও মিষ্টতা, ভালো ও মন্দের ظاهری ভেদাভেদ পেরিয়ে সেই এক ও অদ্বিতীয় উৎসে ফিরে যান, যা সমস্ত অস্তিত্বের মূল এবং সকল দ্বন্দ্বের ঊর্ধ্বে অবস্থিত।

我们生活在一个混杂的世界中。这是鲁米理解宇宙的一个核心观点：一个甜与苦、真与伪、善与恶交织的世界。在上一节诗中（M1:300），鲁米谈到“苦海与甜海”，并立即引用了《古兰经》的经文：“祂曾任两海自由交流，二者之间，设一堤防，互不侵犯。”（55:19-20）这节经文描绘了甜海与咸海并流，却被一道无形的屏障隔开、互不融合的景象。对此，古代和现代的经注家有各种解读，从真实的地理现象到象征阿里与法蒂玛（生下哈桑与侯赛因）。然而，对鲁米而言，这只是借用《古兰经》的修辞，以阐明一个更深邃的概念：真实与虚幻、真理与谬误在我们存在与经验中的混杂。

正如伊玛目阿里在《辞章之道》中所言，倘若谬误纯粹地呈现，不与真理混杂，无人会接受它；倘若真理纯粹地显现，毫无瑕疵，也无人会拒绝它。但可惜，我们的世界既非纯粹的谬误，亦非纯粹的真理。总是“取此一把，取彼一把，相互混合”，正是这种混合使得分辨变得困难。这种混杂甚至渗透到宗教、先知的历史以及天启的诠释中，伪造的传述与各种诠释——有的出于虔诚，有的出于伪信——都与真理混在了一起。

然而，这节诗提供了一个哲学与神秘主义的解决方案：“须知此二者，皆由同一本源流淌；超越此二者，向着那本源前行。”鲁米强调，这两者——无论是善是恶，是甜是苦——最终都源于同一个“本源”（aṣl）。这个“本源”便是那无形无相、无分别的源头，即“意义之海”，在祂那里有“天经的原本”（Umm al-Kitāb）。按《古兰经》的说法，“天经的原本”是经典的母体与根源，是《古兰经》根本、核心真理的汇集之处。鲁米借此指代一切真理与意义的源头，在那个境界里，所有的名相与符号都只是指向那宏大实在的标志。

在这个混杂的世界里，我们面对着“真金”与“伪金”、“真币”与“假币”。“试金石”（maḥak）是唯一能将二者区分开来的工具。正如不纯的金属在试金石上会变黑而黄金不会，在意义的世界里，也存在着内在的、认识论的试金石，能够将真理与谬误分离开来。然而，这种分离在这个世界上永远不是彻底或绝对的。鲁米自己也说：“这甜水与咸水如血脉般，流淌于万物之中，直至末日的号角吹响。”这意味着，直到审判日，这种不纯与混杂都将持续存在。就连撒旦的存在也保证了这种不纯粹性，因为真主允许他施展欺骗的伎俩。因此，在这个世界上期待“纯粹的真理”或“绝对的纯粹”是不可能的，是一种“未被注定的给养”。我们只能追寻“更纯粹”和“污染更少”的东西。

但最终的目标是超越这些二元对立。“超越此二者，向着那本源前行”，这是一个朝向灵知与直观体验之旅的邀请。在这趟旅程中，行者将跨越苦与甜的界限，摆脱表象善恶的束缚，超越一切以对立形式显现于世间的事物，回归到那独一无二的“本源”。这个本源是存在的根基，是万有的源头，它超越任何矛盾与分别。这意味着从形式的世界穿越到意义的世界，从“这个”与“那个”的束缚中解脱，与绝对的“祂”合一。

Kita hidup di dunia yang serba bercampur. Ini adalah gagasan inti dalam pandangan Rumi tentang alam semesta; sebuah dunia tempat manis dan pahit, kebenaran dan kebatilan, kebaikan dan keburukan saling berkelindan. Pada bait sebelumnya (M1:300), Rumi menyinggung "lautan pahit dan lautan manis", merujuk pada ayat Al-Qur'an (QS Ar-Rahman: 19-20) tentang dua lautan yang bertemu tetapi tidak bercampur. Bagi Rumi, ini adalah kiasan untuk menggambarkan percampuran antara hakikat dan ilusi, antara yang benar dan yang salah, dalam keberadaan dan pengalaman kita.

Seperti dikatakan Imam Ali, jika kebatilan ditampilkan secara murni, tak seorang pun akan menerimanya; dan jika kebenaran tampak murni tanpa cela, tak seorang pun akan menolaknya. Namun, dunia kita bukanlah kebatilan murni ataupun kebenaran murni; selalu ada campuran dari keduanya, yang membuat pembedaan menjadi sulit. Campuran ini bahkan merasuki ranah agama, sejarah para nabi, dan penafsiran wahyu.

Akan tetapi, bait ini menawarkan solusi filosofis dan mistis: "Dan keduanya mengalir dari satu Pangkal yang sama, / Lampaui keduanya, berjalanlah menuju Pangkal itu." Rumi menegaskan bahwa kedua kutub—baik kebaikan maupun keburukan, manis maupun pahit—pada akhirnya bersumber dari satu aṣl (Pangkal) yang tunggal. Aṣl ini adalah sumber yang tak berbentuk dan tak terbedakan, yang ia sebut sebagai lautan makna tempat bersemayamnya Umm al-Kitāb (Induk Kitab), yaitu sumber segala hakikat.

Tujuan utamanya adalah untuk melampaui dualitas ini. Ajakan "Lampaui keduanya, berjalanlah menuju Pangkal itu" adalah undangan untuk sebuah perjalanan makrifat di mana sang pejalan melintasi batas-batas pahit dan manis, baik dan buruk yang tampak, dan segala sesuatu yang tampil dalam bentuk-bentuk berlawanan di dunia ini. Ia diundang untuk kembali kepada "Pangkal" yang esa dan tunggal, akar dari segala wujud yang berada di luar segala pertentangan. Ini berarti melampaui alam bentuk untuk mencapai alam makna; terbebas dari belenggu "ini" dan "itu" untuk menyatu dengan "Dia" yang mutlak.

ما در جهانِ آمیختگی‌ها زندگی می‌کنیم؛ جهانی که در آن شیرینی و تلخی، حق و باطل، و خوب و بد در هم تنیده‌اند. مولانا در بیت پیشین از «بحر تلخ و بحر شیرین» سخن گفت و به آیۀ «بَینَهُما بَرزَخٌ لا یَبغیان» (الرحمن: ۲۰) اشاره کرد که تصویری از دو دریاست که کنار هم جاری‌اند اما در هم نمی‌آمیزند. این تصویر برای مولانا نماد آمیختگی حقیقت و مجاز در تجربۀ انسانی است.

به گفتۀ امام علی (ع)، اگر باطل کاملاً خالص عرضه می‌شد، کسی فریب نمی‌خورد و اگر حق کاملاً خالص بود، کسی آن را انکار نمی‌کرد. اما جهان ما آمیزه‌ای از این دو است و همین، تشخیص را دشوار می‌کند. این آمیختگی‌ها حتی در دین و تاریخ نیز راه یافته‌اند.

اما این بیت راه حلی عرفانی پیش می‌نهد: «وانگه این هر دو ز یک اصلی روان / بر گذر زین هر دو رو تا اصلِ آن». مولانا تأکید می‌کند که هر دو سوی این دوگانگی‌ها (خوبی و بدی، شیرینی و تلخی) در نهایت از یک «اصل» واحد سرچشمه می‌گیرند. این «اصل»، همان مبدأ بی‌صورت و بی‌تمایزی است که مولانا آن را «بحرِ معنی» و «اُمُّ الکِتاب» می‌نامد؛ یعنی ریشۀ همۀ حقایق که فراتر از نام‌ها و صورت‌هاست.

در این جهانِ ممزوج، ما با طلای خالص و تقلبی روبرو هستیم و برای تشخیص آن‌ها به «مِحَک» (سنگ محک) نیاز داریم. در عالم معنا نیز محک‌های باطنی و معرفتی وجود دارند که حق را از باطل جدا می‌کنند. با این حال، این جدایی هرگز در این دنیا مطلق نیست. مولانا می‌گوید این آمیختگی تا قیامت ادامه دارد و حضور شیطان نیز ضامن همین عدم خلوص است. بنابراین، انتظار «حق خالص» در این جهان، انتظاری بیهوده است و ما تنها می‌توانیم به دنبال «خالص‌تر» باشیم.

هدف نهایی، فراتر رفتن از این دوگانگی‌هاست. «بر گذر زین هر دو» دعوتی است به یک سفر معرفتی تا سالک از مرزهای تضادهای ظاهری عبور کند و به آن «اصل» یگانه و واحد بازگردد؛ یعنی رهایی از عالم صورت‌ها و رسیدن به عالم معنا.