M2:15 — یک قدم زد آدم اندر ذوق نفس / شد فراق صدر جنّت طوق نفس

Rumi uses the Qur'anic story of Adam's expulsion from Paradise as a master metaphor for the human condition. The story is not just about a historical event but about a recurring pattern in every soul's life. The "one step" (یک قدم) signifies how a seemingly small concession to the ego or carnal soul (nafs) can have immense and lasting consequences.

The pleasure sought, the ذوق نفس, was the taste of the forbidden fruit. In yielding to this impulse, Adam lost his place in صدر جنّت—the "chief seat of Paradise," implying not just a location but a state of intimate proximity to the Divine. The consequence is فراق (separation), a core theme in Sufism, which is experienced as a طوق (yoke or collar). This powerful image suggests that the separation is not merely a punishment inflicted from outside, but becomes an inner burden, a constricting identity that the soul now carries.

مولانا در ابتدای دفتر دوم، هوا و شهوت نفسانی را بزرگترین مانع راه معنوی معرفی می‌کند. او برای نشان دادن قدرت ویرانگر این وسوسه‌ها، به یکی از مهم‌ترین داستان‌های دینی، یعنی داستان آدم و حوا، اشاره می‌کند.

بر اساس این بیت، گناه آدم بزرگ و طولانی نبود؛ تنها «یک قدم» بود که به «ذوق نفس» یا همان میل و لذت نفسانی برداشته شد. اما همین یک گام اشتباه، پیامدی عظیم داشت: «فراق صدر جنّت». آدم از «صدر» یعنی بالاترین و شریف‌ترین جایگاه بهشت رانده شد. این جدایی و هبوط، خود به «طوق» یا گردنبندی سنگین و اسارت‌بار برای نفس او تبدیل شد. به عبارت دیگر، نفسی که به دنبال لذتی آنی بود، به اسارتی طولانی‌مدت در دنیای مادی دچار گشت.

نکتهٔ کلیدی در اینجا، تضاد میان کوچکیِ «یک قدم» و بزرگیِ نتیجهٔ آن است. مولانا هشدار می‌دهد که در مسیر روحانی، حتی یک لغزش کوچک که از هوای نفس سرچشمه بگیرد، می‌تواند انسان را از اصل و جایگاه حقیقی‌اش دور کند و او را در دام دنیا گرفتار سازد. این بیت مقدمه‌ای است برای ابیات بعدی که این «گناه» را مانند مویی در چشم توصیف می‌کنند که هرچند کوچک است، اما دیدن نور حقیقت را ناممکن می‌سازد.