読む› 巻 5› ジャブリ派への反論と自由意志の証明、そして命令と禁止の正当性に関する物語。そして、ジャブリ派の言い訳はどの宗派でも、どの宗教でも受け入れられず、犯した行為の報いから解放される理由にはならないことの表明。イブリスが「あなたが私を惑わせたからだ」と言ったにもかかわらず解放されなかったように。そして少数の例が多数を示す。› 対句 3088
M5:3088 — هست آهنگر بر آهن قیمی / هست بنا هم بر آلت حاکمی
M5:3088
意味 · به زبانِ تو — あなたの言語 · AI
این بیت با مثال نشان میدهد که همانطور که یک صنعتگر بر مواد و ابزار بیجان خود تسلط کامل دارد، انسان نیز بر اشیاء و امور بیاختیار حاکم است و این قدرت، مقدمهای برای فهم قدرت خداوند بر موجودات بااختیار است.
مولانا در این بخش از مثنوی، در حال بحث دربارهٔ مسئلهٔ پیچیدهٔ جبر و اختیار است. او استدلال میکند که قدرت مطلق خداوند، اختیار انسان را نفی نمیکند. برای روشن کردن این مفهوم، او از مثالهای ملموس دنیای صنعتگری استفاده میکند.
در بیت قبل، مولانا به تسلط نجار بر چوب و نقاش بر زیبایی اشاره کرده بود. این بیت همان منطق را ادامه میدهد. آهنگر را در نظر بگیرید؛ او بر آهنِ سخت و بیجان، «قَیّم» یا سرپرست و مسلط است. آهن هیچ اختیاری از خود ندارد و کاملاً در دست آهنگر است تا به هر شکلی که میخواهد آن را دربیاورد. به همین ترتیب، بنّا بر ابزارهای خود مانند تیشه و ماله «حاکم» است. این ابزارها ارادهای ندارند و صرفاً وسیلهای برای تحقق ارادهٔ بنّا هستند.
نکتهٔ اصلی مولانا این است: همانطور که انسانها (صنعتگران) بر اشیاء بیاختیار (آهن، چوب، ابزار) قدرتی مسلم و آشکار دارند، خداوند نیز بر موجوداتِ صاحب اختیار (انسانها) قدرتی برتر و کامل دارد. اما همانطور که قدرت آهنگر، «آهن بودنِ» آهن را از بین نمیبرد، قدرت خداوند نیز «اختیار داشتنِ» انسان را محو نمیکند. این تشبیه، مقدمهای است برای اثبات اینکه ارادهٔ الهی میتواند در عین وجود داشتن، با اختیار انسان نیز سازگار باشد و عذر جبری برای گناهان پذیرفته نیست.
- قیمی
- سرپرست، نگهبان، کسی که بر چیزی تسلط و قیمومیت دارد.
- آلت
- ابزار، وسیلهٔ کار.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.