読む› 巻 5› ジャブリ派への反論と自由意志の証明、そして命令と禁止の正当性に関する物語。そして、ジャブリ派の言い訳はどの宗派でも、どの宗教でも受け入れられず、犯した行為の報いから解放される理由にはならないことの表明。イブリスが「あなたが私を惑わせたからだ」と言ったにもかかわらず解放されなかったように。そして少数の例が多数を示す。› 対句 3102
M5:3102 — کی کند آن مست جز عدل و صواب / که ز جام حق کشیدست او شراب
M5:3102
意味 · به زبانِ تو — あなたの言語 · AI
کسی که از عشق الهی سرمست شده و از خود بیخود گشته است، اعمالش دیگر از روی نفس و اختیار شخصی نیست، بلکه تجلی عدل و صواب الهی است و جز کار درست و نیکو از او سر نمیزند.
این بیت در ادامهٔ بحث جبر و اختیار، به یک استثنای مهم اشاره میکند. مولانا پیش از این استدلال کرده بود که بهانه آوردن به تقدیر و جبر برای توجیه گناهان، عذری مردود و غیرقابلقبول است. اما در اینجا، او حالتی را توصیف میکند که در آن، انسان واقعاً از اختیار خود ساقط میشود: حالت «مستی» از «شراب حق».
این «مستی» یک مستی معمولی نیست، بلکه حالتی عرفانی است که در آن، سالک در عشق الهی غرق شده و ارادهٔ شخصی خود را به کلی از دست میدهد. در این مقام، وجود او همچون ابزاری در دست حق تعالی قرار میگیرد و هر فعلی که از او صادر میشود، در واقع فعل خداوند است. به همین دلیل، چنین فردی که به تعبیر مولانا «مستوار» است، جز «عدل و صواب» کاری نمیکند. اعمال او دیگر تابع هوا و هوس نفسانی نیست، بلکه بازتابی از کمال و درستی مطلق الهی است.
بنابراین، مولانا میان دو نوع بیاختیاری تمایز قائل میشود: یکی بیاختیاری دروغین و بهانهجویانهٔ گناهکاران که آن را رد میکند، و دیگری بیاختیاری حقیقی عارفان واصل که حاصل فنای ارادهٔ خود در ارادهٔ الهی است. تنها در این حالت دوم است که فرد به معنای واقعی کلمه «معذور» است، زیرا اعمالش دیگر از او نیست، بلکه از آن «می» یا همان عشق الهی است که وجودش را فرا گرفته است.
- صواب
- درست، صحیح، کار نیکو
- جام حق
- جام حقیقت؛ استعاره از تجلیات و عشق الهی که عارف را سرمست میکند.
- کشیدست
- نوشیده است، سر کشیده است (فعل کهن)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.