읽기› 권 1› 이러한 차이점들은 길의 본질이 아니라 방법의 형식에 있음을 설명함› 대구 519
M1:519 — مر جمادی را کند فضلش خبیر / عاقلان را کرده قهرِ او ضریر
M1:519
의미 · به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI
این بیت به قدرت مطلق خداوند اشاره دارد که میتواند به جمادات آگاهی ببخشد و در همان حال، عقل و بینش خردمندان را از ایشان بگیرد. همه چیز، از آگاهی تا کوری، به ارادهٔ او وابسته است.
مولانا در این بخش از مثنوی، پس از ستایش جود و بخشش بیکران الهی که حتی به خاک و جمادات نیز امانتداری و آگاهی میبخشد، به وجه دیگر قدرت او، یعنی «قهر» الهی، اشاره میکند. این بیت یک تقابل هنری و معنایی عمیق را به تصویر میکشد:
-
فضل الهی: لطف و کرم خداوند چنان قدرتمند است که میتواند قوانین طبیعت را دگرگون کند و به یک شیء بیجان (جماد) مانند خاک یا سنگ، نوعی آگاهی و خبرگی ببخشد. این اشاره به ابیات قبل است که خاک را «امین» و پذیرای دانهها میخواند.
-
قهر الهی: در مقابل، قدرت و غلبهٔ خداوند (قهر) میتواند عاقلترین و هوشمندترین انسانها را از درک حقیقت محروم و نابینا (ضریر) سازد. «عقل» که بزرگترین موهبت انسانی پنداشته میشود، در برابر ارادهٔ الهی هیچ استقلالی ندارد و اگر خداوند اراده کند، همین عقل حجاب راه میشود.
نکتهٔ اصلی این است که وجود و آگاهی، یا کوری و جهل، صفات ذاتی موجودات نیستند، بلکه تجلی فضل یا قهر خداوند هستند. این دیدگاه، انسان را از غرور به عقل و دانش خود باز میدارد و او را به منشأ اصلی تمام تواناییها، یعنی خداوند، متوجه میسازد. در منطق عرفانی مولانا، یک سنگ آگاه به امر الهی، از یک عاقل مغرور و نابینا به حقیقت، برتر است.
- مر
- حرف نشانهٔ مفعول در فارسی قدیم که امروزه به کار نمیرود. گاهی نیز برای تأکید میآمد.
- جمادی
- موجود بیجان، آنچه رشد و حرکت ارادی ندارد مانند سنگ و خاک.
- فضل
- بخشش، لطف، کرم، عنایت.
- خبیر
- آگاه، باخبر، دانا.
- قهر
- غلبه، سلطه، قدرت شکستناپذیر. در اینجا بیشتر به معنای قدرت و هیبت الهی است تا خشم.
- ضریر
- نابینا، کور.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.