M2:1811 — روی واپس کردنش آن حرص و آز / روی در ره کردنش صدق و نیاز

这句诗剖析了灵性旅途上两种截然相反的动机。鲁米（Rumi）在此将灵修者比作一个旅人，他可能会产生两种念头：一是“转身后退”（روی واپس کردن），二是“面向正途”（روی در ره کردن）。

鲁米指出，想要放弃前行、退回到原点（如前文所喻，退化为无知无觉的“尘土”）的冲动，其根源是“贪婪与欲望”（حرص و آز）。这指的是一种世俗的算计：当修行者看不到立竿见影的“好处”或“收益”时，他的贪心和急躁就会让他心生退意，认为这趟旅程“不划算”。这种心态将灵性追求物化为一场交易，一旦感觉“亏本”，便想抽身而退。

与此相反，支撑着修行者坚定前行的力量，是“真诚与渴求”（صدق و نیاز）。“真诚”意味着对道路本身的纯粹信念，不为功利所动。“渴求”则是一种发自灵魂深处的、对神的贫乏感和依赖感，它本身就是驱动力。拥有这种品质的行者，他的前进并非为了索取什么，而是出于对神不可遏制的向往。因此，这句诗深刻地揭示了：在灵性道路上，决定我们是前进还是后退的，并非外部的艰难险阻，而是我们内在的动机——是出于自私的贪欲，还是出于无我的真诚。

این بیت در ادامهٔ حکایت فردی است که از سفر معنوی خود هیچ سودی نبرده و آرزو می‌کند کاش مانند خاک، بی‌ادعا و تسلیم بود. مولانا در اینجا یک اصل کلی را بیان می‌کند تا علت این ناکامی را توضیح دهد.

نیم‌مصرع اول، «روی واپس کردنش آن حرص و آز»، به نیروی بازدارنده اشاره دارد. «روی واپس کردن» یعنی عقب‌گرد کردن و شکست در مسیر. علت این پس‌رفت، چیزی جز «حرص و آز» نیست. اینها تمایلات نفسانی و دنیوی هستند که انسان را به جای حرکت به سوی کمال و معنا، به سمت مادیات و خودخواهی می‌کشانند و از مقصد اصلی دور می‌کنند.

نیم‌مصرع دوم، «روی در ره کردنش صدق و نیاز»، نیروی پیش‌برنده را معرفی می‌کند. «روی در ره کردن» یعنی در مسیر قرار گرفتن و پیش رفتن. دو عامل این حرکت را ممکن می‌سازند: «صدق» و «نیاز». صدق به معنای راستی و خلوص نیت در طلب حق است و نیاز به معنای درک عمیق فقر و وابستگی خود به مبدأ هستی است. کسی که صادقانه و با احساس نیاز حقیقی قدم در راه می‌گذارد، می‌تواند در این سفر معنوی پیشرفت کند. در واقع، این بیت تقابل میان انگیزهٔ نفسانی (حرص) و انگیزهٔ روحانی (صدق و نیاز) را به تصویر می‌کشد.