읽기 권 6 술탄의 아들들이 “사람은 금지된 것에 탐욕스럽다”는 원칙에 따라, “우리는 우리의 종된 태도를 보였지만, 당신의 나쁜 성품은 종을 사는 법을 몰랐다”라고 말하며 아버지의 모든 유언과 조언을 무시하고 금지된 성으로 가서 재앙의 구덩이에 빠진 이야기. 그들의 질책하는 영혼이 그들에게 “경고자가 오지 않았는가?”라고 말하고, 그들은 울면서 후회하며 “우리가 들었거나 이해했다면 우리는 불타는 지옥의 동료가 되지 않았을 것이다”라고 말함 대구 3755

M6:3755 — لیک آن سر پیش این ضالان گم / می‌دهد داد سری از راه دم

لیک آن سر پیش این ضالان گممی‌دهد داد سری از راه دم
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3755

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اما آن سر (حقیقت مطلق) در برابر این گمراهان، از راه دُم نیز، دادِ سر (بخشش حقیقت) را می‌دهد. معنا: حتی کسانی که راه را گم کرده‌اند و به سوی حقیقت مطلق گام برنمی‌دارند، باز هم از طریق راه‌های فرعی و ناقص (دُم)، بهره‌ای از لطف و کرم حقیقت مطلق (سر) دریافت می‌کنند و از فیض محروم نمی‌مانند.

شرح

این بیت از آن بیانیات عمیق مولاناست که جهان‌بینیِ هستی‌شناسانه و الهیاتی او را در لایه‌ای دیگر به ما می‌نمایاند. مولانا اینجا از تمثیل «سر» و «دُم» استفاده می‌کند تا نسبتِ میان حقیقت مطلق (بی‌صورت) و صورت‌های تجلی‌یافته را توضیح دهد. او پیش از این می‌گوید که آفرینش، آفرینشی کریمانه است، نه عادلانه؛ چرا که قابلیت‌ها و استعدادها خودشان بی‌هیچ استحقاق پیشین پدید آمده‌اند. پس جود و کرم خداوند بر جهان ساری و جاری است.

مسئله این است که اغلب مردمان کمال و روزیِ خویش را از صورت‌ها طلب می‌کنند، از محتاجی به درِ خانه محتاج دیگر می‌روند و گمان می‌کنند از همین صورت‌ها می‌توانند بی‌نیاز شوند: «صورتی از صورت دیگر کمال گر بجوید / باشد آن عین ضلال». این را مولانا «گدایی از گدایی» می‌نامد. اما حتی در همین گمراهی، آن «سرِ» بی‌صورت، از کرم خود باز نمی‌ماند. «آن سر» اشاره به حقیقت مطلق است، به مبدأ و منبع بی‌کران هستی که بی‌صورت است اما خود را در بی‌شمار صورت‌ها آشکار می‌کند. این سر، حتی در برابر «ضالانِ گم»، یعنی گمراهانی که راه مستقیم را نمی‌شناسند یا در پی آن نیستند و تنها به دُمِ صورت‌ها چسبیده‌اند، از بخشندگی خود دست نمی‌کشد.

«می‌دهد داد سری از راه دم» به این معناست که فیض و بخششِ سر، حتی از مسیر «دُم»، یعنی از طریق راه‌های فرعی، ناقص یا حتی کج و معوج، به این گمراهان نیز می‌رسد. مولانا در اینجا به نکته‌ای اشاره می‌کند که در حکمت عملی نیز مصداق دارد: گاهی مردمان از طریق ابزارها و مظاهر فرعی، یا حتی از طریق کژراهه‌ها، به نفع و بهره‌ای می‌رسند که نهایتاً از همان منبعِ اصلی، یعنی سرچشمه‌ی کرم و وجود، نشأت گرفته است. این نکته به خوبی سعه‌ی رحمت و کرم الهی را نشان می‌دهد که هیچ کس را بی‌بهره نمی‌گذارد، حتی آنانی را که آگاهانه یا ناآگاهانه، راه را کج کرده‌اند. این کرم شامل همگان است.

مولانا در ادامه به این اشاره می‌کند که: «آن ز سر می‌یابد آن داد، این ز دم». یعنی گروهی از سر بهره می‌برند و گروهی از دم، اما هر دو از همان منبع اصلی بهره‌مند می‌شوند. این شبیه آن مثالی است که نقل کردم از زبان یک دیپلمات ژاپنی در مورد «گاو وحشی آمریکا»: «ما می‌دانیم آمریکا یک گاو وحشی است، اما سینه‌هایش را گرفته‌ایم و می‌دوشیم، شماها شاخش را گرفته‌اید و با شاخش می‌جنگید!» این یک تمثیل جالب است از اینکه چگونه می‌توان با یک واقعیتِ صورت‌مند برخورد کرد؛ برخی از آن بهره می‌برند و برخی با آن درمی‌افتند.

اما قوم دیگری هم هستند: «قوم دیگر پا و سر کردند گم». اینها آن عارفان و واصلانی هستند که از سر و دم، و در واقع از همه‌ی صورت‌ها، گذشته‌اند و در بی‌صورتیِ محض فانی شده‌اند. «چون که گم شد جمله، جمله یافتند». این بالاترین مقام است که در آن، با از دست دادن خود و همه‌ی صورت‌ها، انسان به حقیقت مطلق می‌پیوندد و همه‌چیز را در آغوش می‌گیرد. این نهایتِ سلوک است که در آن، قطره‌ی باصورت به دریای بی‌صورت می‌پیوندد و خود نیز بی‌صورت می‌شود. این بیت در میانه این مسیر سیر و سلوک، کرم گسترده‌ی خداوند را به ما می‌شناساند و اینکه هیچ کس از سفره‌ی جود و کرم او محروم نیست، هرچند که راهی که برمی‌گزیند، مستقیم نباشد.

نکات کلیدی

  • آفرینش بر اساس کرم مطلق خداوند است، نه استحقاق مخلوقات.
  • کمال‌جویی از صورت‌ها، گمراهی است؛ کمال مطلق فقط از بی‌صورت (حقیقت مطلق) می‌آید.
  • حتی گمراهان و آنان که راه اصلی را نمی‌دانند، از طریق راه‌های فرعی (دُم)، از فیض الهی بهره‌مند می‌شوند.
  • کرم الهی شامل همگان است و هیچ کس را از بخشش خود محروم نمی‌سازد.
  • بالاترین مقام، فنا شدن در بی‌صورت مطلق و رهایی از سر و دُمِ صورت‌هاست.

Sources: d6-s83 · 55:22:00 d6-s83 · 43:40:00 d6-s83 · 58:52:00

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.