읽기 권 6 터키인 왕자가 숙취에 취해 새벽에 악사를 초대하다. 그리고 이 하디스를 설명하다. “진실로 하나님(그분은 가장 높으시며)께서는 당신의 친구들을 위해 술을 준비하셨으니, 그들이 마시면 취하고, 취하면 기뻐한다”는 하디스의 마지막 부분까지. 술은 비밀의 항아리에서 끓는다. 그래서 고독한 자는 모두 그것을 마신다. 하나님(그분은 가장 높으시며)께서 말씀하셨다. “진실로 의로운 자들은 마신다.” 이 술은 당신이 마시는 것이 금지된 것이다. 우리는 허용된 것 외에는 술을 마시지 않는다. “노력하여 없음에서 있음이 되고, 하나님의 술에 취하라.” 대구 653

M6:653 — لفظ را مانندهٔ این جسم دان / معنیش را در درون مانند جان

لفظ را مانندهٔ این جسم دانمعنیش را در درون مانند جان
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:653

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: کلام را مانند این تن خاکی بدان، و معنای آن را در عمق وجود، همچون جان تصور کن. معنا: این بیت، لفظ و کلام را به جسم تشبیه می‌کند و معنای درونی آن را به جان. مولانا از ما می‌خواهد که در جستجوی معنا، به ورای ظواهر جسمانی برویم.

شرح

این بیت، بی‌گمان، یکی از کلیدهای فهم زبان و جهان‌بینی مولاناست. او در اینجا یک قیاس تمثیلی بنیادین را پیش می‌کشد که فهم ما از هستی، زبان، و حتی خود مثنوی را دگرگون می‌کند. می‌گوید: «لفظ را مانندهٔ این جسم دان، معنیش را در درون مانند جان.» این حرف یعنی چه؟ یعنی کلمه، مانند این تن ما، تنها یک صورت و پوستهٔ بیرونی است؛ اما جان کلمه، معنای آن است که در اندرون آن نهفته است. دقیقاً همان‌طور که جسم ما بدون جان، تنها کالبدی بی‌روح است، لفظ نیز بدون معنی، هیچ حاصلی ندارد.

مولانا این قاعده را نه تنها در مورد کلمات، بلکه در مورد خود آدمیان نیز به کار می‌بندد. او می‌گوید: «جسم‌ها چون کوزه‌های بسته‌سر / تا که در هر کوزه چه بود آن نگر.» یعنی ممکن است کوزه‌ها (اجسام) همه شبیه هم باشند، اما یکی پر از «آب حیات» باشد و دیگری پر از «زهر ممات». اگر ما تنها به ظاهر (ظرف) نگاه کنیم، گمراه می‌شویم؛ باید به مظروف (آنچه درون ظرف است) توجه کنیم.

این تمایز بنیادین میان «لفظ» و «معنی» یا «جسم» و «جان»، دو نوع بینش را در جهان برای ما پدید می‌آورد: «دیدهٔ تن» که دائماً «تن‌بین» است و تنها به ظواهر می‌نگرد، و «دیدهٔ جان» که «جان پرفن‌بین» است و می‌تواند به لایه‌های پنهان و بطون امور پی ببرد. این همان چیزی است که ما از آن به «بصیرت» تعبیر می‌کنیم. بسیاری از خطاهای ما، بسیاری از «اشتباهات» ما، ناشی از «اشتراک لفظی» است؛ یعنی دو چیز با نامی واحد، اما با معنا و واقعیتی کاملاً متفاوت، ما را به خطا می‌اندازد. حکیمان ما از این رو، تاکید می‌کردند که «وقوع خطا در ادراکات بالعرض است.» وقتی «تار» را هم به معنای «آلت موسیقی» می‌گیریم و هم به معنای «تاریکی چشم»، «اشتباهی هست لفظی در بیان / لیک خود کو آسمان تا ریسمان.»

این اصل، در خوانش متون مقدس و عرفانی، از جمله مثنوی شریف، حیاتی است. مولانا به صراحت بیان می‌کند که مثنوی نیز مانند قرآن، دارای دو جنبه است: «پس ز نقش لفظ‌های مثنوی / صورتی زال است و هادی معنوی.» یعنی آن جنبهٔ ظاهری و «صورتی» مثنوی می‌تواند برای برخی «گمراه‌کننده» باشد، اما آن جنبهٔ «معنوی» و باطنی آن، «هدایتگر» است. این همان سرّ قرآن کریم است که «یُضِلُّ بِهِ کثیراً و یَهدی بِهِ کثیراً.» سخنان انبیا و اولیا همچون آب زلالی است که می‌تواند برای تشنه شفا باشد و برای بیمار، کشنده. کسانی که با جان بهانه گیر و مچ‌گیر، سراغ مثنوی می‌آیند، تنها به «لفظ» و «صورت» آن اکتفا می‌کنند و از حکمت پنهان در آن محروم می‌مانند. اما آنان که با دیدهٔ جان می‌نگرند، از «معنی» آن هدایت می‌یابند. این تفاوت در «فهم» است: «فهم تو چون بادهٔ شیطان بود / کی تو را وهم می رحمان بود.» اگر فقط شراب شیطانی را می‌شناسی، هرگز به «می رحمانی» نخواهی رسید. این بیت ما را دعوت می‌کند تا همواره به «جان» و «معنی» نظر کنیم و از فریب «لفظ» و «صورت» برهیم.

نکات کلیدی

  • کلمه (لفظ) پوستهٔ بیرونی است؛ معنا (جان) حقیقت پنهان آن است.
  • ظاهر (جسم) افراد می‌تواند فریبنده باشد؛ باید به باطن (جان) آنها توجه کرد.
  • مولانا از تمثیل «کوزه‌های بسته‌سر» برای توضیح تفاوت ظاهر و باطن استفاده می‌کند.
  • «دیدهٔ تن» ظاهربین است و «دیدهٔ جان» حقیقت‌بین.
  • اشتراک لفظی و تمرکز بر صورت، عامل اصلی بسیاری از سوءتفاهم‌هاست.
  • مثنوی، همچون قرآن، می‌تواند برای برخی گمراه‌کننده و برای برخی دیگر هدایتگر باشد؛ همه چیز به «فهم» خواننده بستگی دارد.

Sources: d6-s15 · 00:32:04 d6-s15 · 00:33:01 d6-s15 · 00:34:25 d6-s15 · 00:35:48 d6-s15 · 00:36:20 d6-s15 · 00:36:45 d6-s15 · 00:37:07 d6-s15 · 00:44:40 d6-s15 · 00:45:00

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.