Lezen› Daftar 4› Salomo (vrede zij met hem) die Bilqis een dreigende boodschap stuurde: 'Blijf niet volharden in polytheïsme en stel niet uit'› Vers 806
M4:806 — جوهر آن باشد که قایم با خودست / آن عرض باشد که فرع او شدست
M4:806
Betekenis · به زبانِ تو — Je eigen taal · AI
این بیت با استفاده از اصطلاحات فلسفی، میان «خودِ» حقیقی و اصیل (جوهر) که قائم به ذات است و «خودِ» ظاهری و اعتباری (عَرَض) که وجودش وابسته به دیگری است، تمایز قائل میشود.
مولانا در این بخش از مثنوی، در حال تشریح تفاوت میان هویت واقعی و الهی انسان با هویت کاذب و اجتماعی اوست. او برای روشن کردن این تمایز، از دو مفهوم کلیدی در فلسفهی اسلامی وام میگیرد: جوهر و عَرَض.
جوهر در فلسفه به چیزی گفته میشود که وجودش مستقل است و برای بودن نیازی به چیز دیگری ندارد. مولانا این مفهوم را برای توصیف «خودِ» حقیقی به کار میبرد؛ آن روح یگانه و خداگونهای که در ابیات قبل وصفش کرد («تو آن اوحدی که خوش و زیبا و سرمست خودی»). این خود، اصیل و قائم به ذات است.
در مقابل، عَرَض کیفیتی است که به خودی خود وجود ندارد، بلکه وجودش وابسته به یک جوهر است. مانند رنگ یک سیب که بدون خودِ سیب نمیتواند وجود داشته باشد. مولانا هویتهای ظاهری، اجتماعی و نفسانی ما را به «عرض» تشبیه میکند. این هویتها فرعی و وابسته هستند؛ وجودشان به چیزهایی بیرون از خودشان بند است: به دیگران، به موقعیت اجتماعی، به بدن و به صورتهای متغیر این جهان. همانطور که در ابیات قبل اشاره شد، این «خودِ» دروغین اگر تنها بماند، در غم و اندیشه غرق میشود، زیرا تکیهگاهش را از دست داده است.
بنابراین، این بیت یک تعریف فلسفی برای یک تجربهی عمیق عرفانی ارائه میدهد: انسان باید از هویت عَرَضی و وابسته خود عبور کند تا به جوهر اصیل و مستقل وجود خویش دست یابد.
- جوهر
- در فلسفه: آنچه قائم به ذات خود است و وجودش به دیگری وابسته نیست؛ ذات و حقیقت یک چیز.
- قایم با خود
- قائم به ذات، مستقل، چیزی که برای وجود به دیگری نیاز ندارد.
- عرض
- در فلسفه: آنچه وجودش وابسته به جوهر است و به خودی خود نمیتواند وجود داشته باشد؛ یک کیفیت یا ویژگی.
- فرع
- شاخه، غیر اصلی، وابسته، چیزی که از اصل دیگری مشتق شده است.
Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd
Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.
Wat lezers vroegen0
Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.